آیا شما هم جزو آن دسته از والدینی هستید که دائم در حال «چه کنم، چه کنم» هستید؟ بسیاری از پدر و مادرها تصور میکنند که اگر تربیتشان درست باشد، نباید هیچ چالشی با فرزندشان داشته باشند و همه چیز باید در کمال راحتی پیش برود. اما حقیقت این است که آرامش والدین در تربیت، نه با حذف مشکلات، بلکه با تغییر «نگاه به دنیا» به دست میآید. ما در این مقاله میخواهیم با بررسی سنتهای الهی و ماهیت دنیا، ریشهٔ اضطرابهای تربیتی را بخشکانیم و یاد بگیریم چگونه در طوفانهای زندگی، لنگر آرامش خود را حفظ کنیم.
شناخت ماهیت دنیا؛ توهم راحتی مطلق را دور بریزید
اولین قدم برای کسب آرامش والدین در تربیت، آشنایی با ماهیت واقعی این دنیاست. خدای متعال در این دنیا، آسایش، آرامش و راحتی را به معنای حقیقی و مطلقش قرار نداده است. اگر ما این واقعیت را نپذیریم، دائم در رنج خواهیم بود. خداوند در سوره انشقاق آیه ۶ میفرماید: «يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ»؛ ای انسان تو تا روزی که پروردگارت را ملاقات کنی، در رنج و مشقت و سختی خواهی بود.
این آیه نشان میدهد که سنت الهی در این عالم، آمیخته بودن زندگی با سختیها و تلاش برای حل مشکلات است. بنابراین، اگر فرزندتان شما را به چالش میکشد یا تربیت او سخت است، فکر نکنید که بدبخت شدهاید یا راه را اشتباه رفتهاید. بلکه شما در حال طی کردن طبیعتِ این دنیا هستید. انسانی که این بینش را باور داشته باشد، دانش و آگاهیاش را بالا میبرد و چون انتظار راحتی مطلق ندارد، از آرامش روحی خاصی برخوردار میشود.
ریشه اضطراب کجاست؟ مقایسه غلط و انتظار نابجا
چرا برخی والدین دائم مضطرب و ناآرام هستند؟ تفاوت در «بینش» است. دو نفر را تصور کنید: اولی میداند که دنیا جای راحتی مطلق نیست و سنت الهی بر سختی استوار است. دومی گمان میکند دنیا جای خوشی و رفاه کامل است. فرد دوم چون تصور میکند باید همیشه خوش باشد و این تصور در واقعیت رخ نمیدهد، دائماً ناآرام است و استرس دارد.
این فرد مدام زندگی خودش را با ظاهر زندگی دیگران مقایسه میکند و به نتایج نامطلوبی میرسد که وجودش را پر از اضطراب میکند. اما کسی که به آیه «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ». (ما انسان را در رنج آفریدیم) باور دارد، سختی تربیت فرزند را تحمل میکند اما آرامش دارد. برای دستیابی به آرامش در تربیت، باید بدانیم که هر خوشی در این عالم با یک ناخوشی همراه است و هر شیرینی، تلخیای در کنار خود دارد1. پس اگر با فرزندتان مشکلی دارید، این طبیعت دنیاست، نه نشانه شکست شما.
«اگر گمان میکنید دنیا جای خوشی مطلق است، همیشه در حال “چه کنم چه کنم” خواهید بود؛ آرامش محصول پذیرش واقعیت است.»
هدفدار زندگی کردن؛ لنگرگاه آرامش در طوفان
کلید نهایی برای حفظ آرامش والدین در تربیت، هدفدار بودن زندگی است. خداوند در قرآن میفرماید: «وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ»2؛ در آنچه خدا به تو داده، سرای آخرت را بطلب. انسانی که در دنیا هدفدار زندگی میکند و نگاهش به حیات ابدی است، از آرامش روحی و روانی خاصی برخوردار است.
البته این به معنای ترک دنیا و رهبانیت نیست؛ اسلام از ما میخواهد در اجتماع باشیم، ازدواج کنیم و از نعمتها بهره ببریم، اما دلبسته نشویم. دنیا مزرعه آخرت است3. امیرالمؤمنین (ع) طبق روایتی که از ایشان نقل شده است میفرمایند: «سُرُورُکَ فِی الدُّنْیَا غُرُورٌ» 4؛ خوشحالی تو در دنیا (اگر هدف نهایی باشد) فریب است. وقتی والدین بدانند که فرزند و زندگی، ابزاری برای رشد و رسیدن به حیات طیبه هستند، دیگر با هر شکست کوچکی فرو نمیریزند. حدود یکششم آیات قرآن مربوط به معاد است تا این هدف را به ما یادآوری کند و زندگی ما را از پوچی و روزمرگی نجات دهد.
