زمان در نگاه انسانِ بیدار، تنها تکرار مکرر شب و روز نیست، بلکه بستری پویا برای شکار فرصتهای ابدی است. در تقویم روحی ما، لحظاتی وجود دارد که مرز میانِ پایان و آغاز، در هالهای از ابهام فرو میرود و دقیقاً همین نقاطِ مبهم، عیارِ بندگی را مشخص میکنند. یکی از حساسترین این مقاطع، روزهای پایانی ماه شعبان و لحظاتِ اتصال به ماه ضیافت الهی است. استقبال از ماه رمضان در فرهنگِ شیعی، یک آدابِ ساده نیست؛ بلکه یک استراتژیِ دقیق برای مدیریتِ تردید و تبدیلِ تهدیدِ شک به فرصتِ یقین است. انسانِ زیرک، منتظر نمیماند تا ضرورتها او را به حرکت وادارند، بلکه با اشتیاق به پیشوازِ لحظههای ناب میرود. وقتی ما داوطلبانه و با نیتِ روزهٔ مستحبی یا قضا، به استقبال این ماه میرویم، در واقع روحِ خود را برای ورود به ساحتِ قدس بیمه کردهایم.
ورود به ضیافتِ الهی، نیازمندِ آمادگیِ روحی و جسمی است و نمیتوان بدونِ مقدمه در معرضِ تابشِ مستقیمِ نور قرار گرفت. روزهایِ مشکوکِ میانِ شعبان و رمضان (یومالشک)، دقیقاً همان منطقهیِ آزمون است که صداقتِ اشتیاقِ ما را میسنجد. آیا حاضریم برای اطمینان از درکِ ضیافت، سختیِ یک روز بیشتر را به جان بخریم؟ یا منتظرِ حکمِ قطعی میمانیم تا کمترین هزینه را بپردازیم؟ استقبال از ماه رمضان با روزه گرفتن در روزِ شک، نشاندهندهٔ بلوغِ معنوی و ترجیحِ احتیاطِ عاشقانه بر راحتطلبیِ عاقلانه است. این نوشتار با تکیه بر کلامِ نورانیِ اهلبیت (ع)، به تحلیلِ این «پیشدستیِ مقدس» و آثارِ شگرفِ آن در معماریِ شخصیتِ مؤمن میپردازد.
استاد محمدتقی فیاض بخش
فرصت حضور
آیا به دنبال مسیری مطمئن و میانبُر برای پیمودن راه پر پیچ و خم قرب الهی هستید؟ مسیری که امیرالمؤمنین (ع) درباره آن با دلی پُر درد و غصه می...
منطقِ احتیاط در روزهای تردید
در مسیرِ بندگی، گاهی با دو راهیهایی مواجه میشویم که عقلِ ابزاری، فرمان به توقف میدهد اما قلبِ سلیم، فرمان به حرکت صادر میکند. روزی که نمیدانیم آخرین روزِ شعبان است یا اولین روزِ رمضان، دقیقاً یکی از همین بزنگاههایِ شناختی است. در اینجا، منطقِ استقبال از ماه رمضان به ما میآموزد که ریسکِ «از دست دادنِ واجب» را با انجامِ یک «مستحبِ قطعی» پوشش دهیم. اگر ما آن روز را روزه بگیریم و بعد معلوم شود رمضان بوده، برنده شدهایم؛ و اگر شعبان باشد، باز هم ثوابِ عظیمی بردهایم. اما اگر روزه نگیریم و معلوم شود رمضان بوده، حسرتِ بزرگی بر دل میماند.
امام صادق (علیهالسلام) در روایتی راهگشا، تکلیفِ ما را در این موقعیتِ مبهم با زیباییِ هرچه تمامتر روشن کردهاند. این حدیث، مانیفستِ انسانِ پیشرو است که نمیخواهد حتی لحظهای از قافلهٔ نور عقب بماند.
«سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنِ اَلْيَوْمِ اَلَّذِي يُشَكُّ فِيهِ مِنْ شَعْبَانَ، قَالَ: لَأَنْ أَصُومَ يَوْماً مِنْ شَعْبَانَ، أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ يَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.»1
از امام صادق (علیهالسلام) دربارهٔ روزی از ماه شعبان که شک است (که آیا رمضان شده یا نه) پرسیدم. ایشان فرمودند: «اینکه روزی از شعبان را روزه بگیرم، نزد من محبوبتر است از اینکه روزی از ماه رمضان را افطار کنم.»
این کلام، فراتر از یک حکمِ فقهی، نشاندهندهٔ یک «ترجیحِ ارزشی» در نظامِ فکریِ توحیدی است. واژهٔ «أَحَبُّ» (محبوبتر)، بارِ عاطفی و تربیتیِ سنگینی دارد و نشان میدهد که مسئله فقط تکلیف نیست، بلکه محبت و اشتیاق است. استقبال از ماه رمضان با این رویکرد، یعنی ما آنقدر مشتاقِ مهمانی هستیم که حاضریم پشتِ درِ بسته هم منتظر بمانیم. این ادبِ حضور، کلیدِ طلاییِ بهرهمندی از سفرهٔ بیکرانِ رمضان است.
انتخابِ آگاهانهٔ سختیِ روزه در روزِ شک، نشانهٔ غلبهٔ شوقِ بندگی بر محاسبهگریهایِ مادیِ نفس است.
تحلیل راهبردی؛ مدیریت ریسک معنوی
چرا امام (ع) روزه گرفتن در شعبان را محبوبتر میداند؟ پاسخ در نگاهِ استراتژیک به مفهومِ «زمان» و «فرصت» نهفته است. انسانِ مؤمن، مدیرِ ریسکِ زندگیِ معنویِ خویش است و نباید اجازه دهد ابهام، او را به وادیِ غفلت بکشاند. وقتی در استقبال از ماه رمضان پیشدستی میکنیم، عملاً حاشیهای امن برایِ دینِ خود میسازیم. افطار کردن در روزی که ممکن است رمضان باشد، نوعی بیمبالاتی و جسارت به حریمِ ماهِ خداست، حتی اگر از رویِ جهل باشد. اما روزه گرفتن در روزی که شاید شعبان باشد، اوجِ احترام و احتیاط است.
روزهٔ یومالشک، پُلی است که ما را از تردید به یقین میرساند و اضطرابِ درونی را خاموش میکند. کسی که این روز را روزه میگیرد، شب را با آرامشِ وجدان به صبح میرساند و نگرانِ کشفِ خلافِ واقع نیست. این آرامشِ روانی، سرمایهای عظیم برای شروعِ قدرتمندِ ماهِ مبارک است. استقبال از ماه رمضان بدین شیوه، ذهن را از دغدغههایِ بیهوده آزاد میکند تا بتواند بر مفاهیمِ عالیتر متمرکز شود.
از سوی دیگر، این عملِ پیشدستانه، تمرینی برایِ «تسلیم» در برابرِ امرِ مولاست. ما با روزه گرفتن میگوییم: «خدایا! برای من فرقی نمیکند امروز چه نام دارد؛ من آمادهٔ اطاعت هستم.» این روحیهٔ تسلیم، زنگارِ خودخواهی را از آینهٔ دل میزداید و ظرفیتِ وجودیِ انسان را گسترش میدهد. در واقع، ما با نیتِ روزهٔ شعبان، به استقبالِ رمضانی میرویم که شاید هنوز نیامده باشد، اما عطرش فضا را پر کرده است. این یعنی زندگی در افقِ انتظار و آمادگیِ دائم.
حجتالاسلام استاد ایوبی
درس عشق
آغاز هر تحول معنوی، با جرقهای از عشق الهی همراه است؛ عشقی که جان انسان را از غفلت به حضور، از عادت به آگاهی و از ظاهر عبادت به حقیقت بندگی می&zw...
حجتالاسلام استاد ایوبی
درس عشق
آغاز هر تحول معنوی، با جرقهای از عشق الهی همراه است؛ عشقی که جان انسان را از غفلت به حضور، از عادت به آگاهی و از ظاهر عبادت به حقیقت بندگی می&zw...
آثار تربیتی و راهکارهای عملی
نخستین اثرِ این نوع استقبال از ماه رمضان، آمادگیِ بیولوژیکی و جسمانی برای ورود به ماهِ صیام است. بدنِ انسان برای تغییرِ عادت، نیازمندِ زمان است و شوکِ ناگهانیِ گرسنگی و تشنگی، ممکن است کیفیتِ عبادت را در روزهایِ اول کاهش دهد. روزه گرفتن در روزهایِ پایانیِ شعبان و بهویژه یومالشک، مانندِ گرم کردنِ ورزشکار قبل از مسابقهٔ اصلی است. این کار باعث میشود که در اولین روزِ قطعیِ رمضان، جسمِ ما آرام و رام باشد و روح بتواند پرواز کند.
دومین اثر، ایجادِ «پیوستگیِ معنوی» و جلوگیری از انقطاعِ فیض است. اتصالِ شعبان به رمضان، زنجیرهای از نور ایجاد میکند که شیطان توانِ نفوذ در آن را ندارد. راهکارِ عملی این است که نیتِ خود را خالص کنیم و این روزه را نه از سرِ ترس، بلکه از سرِ عشق انجام دهیم. میتوانیم نیتِ «ما فی الذمه» (آنچه بر عهده است) یا روزهٔ قضا و یا مستحبی داشته باشیم. مهم این است که در این روز، دهان از طعام بسته و دل به یادِ خدا باز باشد. این اقدام، تمرینِ غلبه بر «راحتطلبی» است که بزرگترین مانعِ رشدِ انسان محسوب میشود.
سومین اثر، تقویتِ «حسنِ ظن» و امید به رحمتِ الهی است. وقتی بنده پیشدستی میکند، خداوندِ کریم نیز با آغوشِ بازتر از او استقبال خواهد کرد. در سیرهٔ بزرگان و عرفا، اهتمامِ ویژهای به اتصالِ روزهٔ شعبان به رمضان دیده میشود. آنها این روزها را فرصتی طلایی برایِ تصفیهٔ نهاییِ باطن میدانستند. بنابراین، بیایید ما نیز با تأسی به فرمایشِ امام صادق (ع)، تردید را کنار بگذاریم و با یقینی عاشقانه، به ضیافتِ نور وارد شویم. استقبال از ماه رمضان، هنرِ عاشقانِ بیدار است.
اتصالِ آگاهانهٔ شعبان به رمضان، تمرینِ عملیِ تسلیم است؛ جایی که بنده فارغ از نامِ روزها، تنها به رضایتِ محبوب میاندیشد.
حجتالاسلام استاد محمدی نژاد
پرسش و پاسخ های رمضان
ماه مبارک رمضان، فرصتی عظیم برای خودسازی و تقرب به درگاه الهی است؛ اما تحقق کامل فیوضات این ماه، در گرو آگاهی و عمل صحیح به احکام شرعی دقیق آن اس...
