رسیدن به قلههای قرب الهی و مقام خلیفهاللهی، آرزوی هر جانِ بیداری است؛ اما این مسیر ذاتاً طولانی، پرپیچوخم و مملو از خطرات است. انسان در این جاده تنها نیست؛ دشمنی قسمخورده در کمین است که لحظهای از فریب غافل نمیشود. با اینهمه دشواری، آیا راهی برای طی کردن سریع این مسیر وجود دارد؟ خداوند متعال برای مشتاقان، «میانبرهایی» قرار داده است که سلوک در ماه رمضان، شاهراهِ اصلی آن است.
ما در سلسله مقالات پیشرو، قصد داریم قدمبهقدم، نقشهراهِ این سفر معنوی را بر اساس آموزههای ناب دینی بررسی کنیم. در این اولین گام، به چیستیِ این فرصت طلایی و چراییِ اهمیت آن میپردازیم.
جنگ تمامعیار؛ راه طولانی و دشمنان قسمخورده
نخستین حقیقت در مسیر بندگی، شناخت مانع است. شیطان، دشمنی ساده نیست؛ او یک استراتژیستِ کهنهکار است که سوگند یاد کرده: «فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ»1. او قسم خورده است که بر سر راه مستقیم بنشیند و با تمام قوا – از پیشرو، پشتسر، راست و چپ – به انسان حمله کند. او لشکری از پیادهنظام و سوارهنظام دارد و ابزارهای فریبندهای چون وعدههای دروغین و آرزوهای طولانی را به کار میگیرد.
در چنین نبرد نابرابری، طی کردن مسیر با پای لنگِ همت شخصی و بدون امداد غیبی، کاری تقریباً محال یا بسیار زمانبر است. تنها «اوحدی از انسانها» میتوانند بدون لغزش از این گردنهها عبور کنند. برای عمومِ ما، این راه فرسایشی خواهد بود مگر آنکه نیرویی برتر به یاری بیاید و زمان و مکان را به نفع ما تغییر دهد.
شکارِ نفحات؛ ماه رمضان به مثابهٔ یک میانبر
در برابر آن تهدید بزرگ، خداوند فرصتی عظیم خلق کرده است. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «در ایام روزگار شما، نسیمهای رحمتی (نفحات) میوزد؛ خود را در معرض آن قرار دهید.» سلوک در ماه رمضان، همان قرار گرفتن در مسیر وزش این باد موافق است. وقتی این نسیم میوزد، دیگر نیازی به پارو زدنهای طاقتفرسا در دریای متلاطم دنیا نیست؛ کافی است بادبان دل را برافراشت.
این ماه، یک «میانبر» حقیقی است. خداوند در این ایام، درهای رحمت را باز گذاشته و شیاطین را به بند کشیده است تا میدان نبرد متعادل شود. خواب روزهدار عبادت است و نفسهایش تسبیح. این یعنی زمین و زمان دست به دست هم دادهاند تا سالک با کمترین تلاش، بیشترین مسافت را طی کند. هنرِ سالک در این است که این «زمانهای طلایی» را بشناسد و اجازه ندهد غفلت، پنجرههای دلش را ببندد.
لیلةالقدر؛ سفر هشتاد ساله در یک شب
اوجِ این میانبرِ معنوی، «شب قدر» است. خداوند میفرماید این شب از هزار ماه (بیش از هشتاد سال) برتر است. این فقط یک محاسبۀ ریاضی نیست؛ بلکه حقیقتی تکاندهنده است. تصور کنید یک سرباز بتواند مسافتِ یک عمر رژه رفتن را در یک شب طی کند! در سلوک در ماه رمضان، یک شب بیداریِ آگاهانه و اتصالِ قلبی، میتواند عقبماندگیهای یک عمر را جبران کند.
در این شب، مقدرات رقم میخورد و پروندهها بازبینی میشود. آن دشمنی که قسم خورده بود انسان را گمراه کند، در برابر عظمت این شب خلع سلاح میشود. تمام نقشههایی که ابلیس در طول سال کشیده بود، با یک توبهٔ نصوح و یک توجهِ خالصانه در شب قدر، نقش بر آب میگردد. اینجاست که رحمت خداوند بر غضبش پیشی میگیرد و فاصلهٔ میان بنده و مولا به حداقل میرسد.
گام بعدی چیست؟
اکنون که دانستیم ماه رمضان یک میانبرِ استثنایی برای فرار از دامهای شیطان و رسیدن به قرب الهی است، سوال مهمی پیش میآید: ادبِ حضور در این ضیافت چیست؟ چگونه باید با میزبانی چنین کریم سخن گفت و چه لباسی باید بر تن کرد؟
در مقالهٔ آینده، به بررسی «آداب بندگی» خواهیم پرداخت و خواهیم دید که چگونه خداوند، خود شیوهٔ حمد و ستایش را به ما میآموزد و چگونه با «لباس تقوا» عیوب ما را میپوشاند. با ما همراه باشید.
