فرض کنید تمام راهکارهای پیشگیری را انجام دادید، اما باز هم جرقهای زده شد و آتش خشم شعلهور گشت. در این لحظات بحرانی که قلب تند میزند و خون جلوی چشم را میگیرد، چه باید کرد؟ بسیاری از طلاقها و حرمتشکنیهای جبرانناپذیر، محصولِ ندانستنِ رفتار صحیح هنگام دعوا در همین چند دقیقه طلایی است.
بر اساس آموزههای تحکیم خانواده، خشم مانند یک اتومبیلِ بدون ترمز در سراشیبی است. اگر نتوانید در لحظهٔ خطر ترمز اضطراری را بکشید، سقوط حتمی است. در این نوشتار، ۴ تکنیک عملیاتی (مراحل رفعی) را میآموزیم که مانند کپسول آتشنشانی، حریق زندگیتان را در نطفه خفه میکنند.
حجتالاسلام استاد فرجی
تحکیم خانواده
زندگی مشترک همواره به عنوان یکی از مهمترین ابعاد زندگی انسانی مطرح بوده است. در این راستا، مسئله تحکیم روابط خانواده و ارتقای کیفیت زندگی زناشوی...
ترمز اول: سکوتِ مطلق و ممنوعیت تصمیمگیری
اولین و حیاتیترین قانون در هنگام عصبانیت این است: «هیچ نگو و هیچ تصمیمی نگیر». چرا؟ چون وضعیت روانی انسان در حال خشم، یک وضعیت طبیعی نیست. مغز در حالتِ دفاعی است و منطق تعطیل شده است.
هر حرفی که در این حالت بزنید و هر تصمیمی که بگیرید (مثل قهر کردن، ترک خانه یا حرف از جدایی)، قطعاً بعداً مایه پشیمانی خواهد شد. بنابراین، به محض اینکه احساس کردید کنترل از دستتان خارج شده، زیپ دهان را بکشید. این سکوت، نشانه ضعف نیست؛ نشانه هوشمندیِ شماست برای خریدنِ زمان.
ترمز دوم: تغییر وضعیتِ فیزیکی (قانونِ نشستن)
خشم یک پدیده کاملاً فیزیکی است که با ترشح آدرنالین و انقباض عضلات همراه است. روایات ما راهکاری شگفتانگیز برای شکستنِ این گاردِ بدنی دارند: «تغییر موقعیت».
اگر ایستادهاید، بنشینید1. پیامبر اکرم (ص) طبق برخی روایات گاهی برای کنترل شرایط، روی زمین دراز میکشیدند2. این تغییر حالت، سیگنالِ تهاجم را در بدن قطع میکند و شما را از حالت “حمله” به حالت “استراحت” میبرد. همچنین توصیه شده محل را ترک کنید و به فضای دیگری بروید تا صحنه درگیری عوض شود.
ترمز سوم: آبی بر روی آتش (تکنیک سردسازی)
قدیمیها وقتی کسی عصبانی میشد، لیوان آب خنکی به دستش میدادند. این سنت ریشه در حقیقتی علمی و روایی دارد. خشم، حرارت بدن را بالا میبرد و کبد را گرم میکند. استفاده از «آب سرد» (چه نوشیدن و چه تماس با پوست) این حرارت را فرو مینشاند.
در روایات توصیه شده که هنگام خشم وضو بگیرید یا حتی غسل کند3. تماس آب خنک با صورت و بدن، شوک ملایمی به سیستم عصبی وارد کرده و رشتهٔ افکار منفی را پاره میکند. همچنین وضو و غسل از آنجا که عملی عبادی محسوب میشود و برای خدا انجام میشود احتمالا میتواند انسان را از شیطان دور کند زیرا در همین روایت اشاره شده است که غضب از شیطان است.
ترمز چهارم: اتصال مجدد (ذکر درمانی)
وقتی از سه مرحله قبل (سکوت، تغییر حالت، آب سرد) عبور کردید و طوفان کمی آرام شد، نوبت به آرامسازی ذهن میرسد. در این لحظه، استفاده از اذکار خاص مانند «یا حلیم»، «لا حول و لا قوة الا بالله» و «صلوات»، ذهن را از صحنه دعوا جدا کرده و به منبع آرامش متصل میکند. این کار، شما را از فضای پر استرسِ درگیری بیرون میکشد.
مدیریت پس از بحران؛ عذرخواهی یا بخشش؟
دعوا تمام شد، اما اثرات آن باقی است. حالا رفتار صحیح هنگام دعوا جای خود را به “رفتار صحیح بعد از دعوا” میدهد. اینجا باید فکر کنید که مقصر چه کسی بود؟
-
اگر مقصر بودید: غرور را بشکنید و عذرخواهی کنید. این کار نهتنها شما را کوچک نمیکند، بلکه باعث میشود در دفعات بعد، ناخودآگاهِ شما برای جلوگیری از خفتِ عذرخواهی، جلوی خطایتان را بگیرد.
- اگر حق با شما بود: طرف مقابل را ببخشید (عفو). در روایت داریم که هیچکس عفو نمیکند مگر اینکه خدا بر عزت او میافزاید4. بخشش، بزرگواری شما را ثابت میکند و طرف مقابل را شرمنده میسازد.
“اگر مقصرید، عذرخواهی کنید تا تکرار نکنید؛ و اگر حق با شماست، ببخشید تا عزیز شوید.”
