شخصیت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در اندیشه رهبر شهید

شخصیت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در اندیشه رهبر شهید صرفاً یک شخصیت تاریخی و قابل احترام نیست؛ بلکه به مثابه یک «الگوی عملی»، «مکتب سیاسی-اجتماعی» و «نقطه عزیمت یک جریان تاریخی» مورد توجه قرار می‌گیرد.

در بیانات مختلف ایشان، منتشر شده است، ابعاد گوناگونی از زندگی کوتاه اما سرنوشت‌ساز صدیقه طاهره ترسیم می‌شود: از «جهاد تبیین» و خطابه‌های آتشین پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله)، تا «خدمت بی‌منّت» در سوره هل‌اتی، و از «مادری برای پیامبر» تا «همسری هم‌تراز علی (علیه السلام)».

جهاد تبیین؛ مهم‌ترین میراث سیاسی حضرت فاطمه

«جهاد تبیین» یکی از خصوصیّات بسیار برجسته حضرت فاطمه(س) است. «ایشان دو خطابه‌ی ممتاز و نامدار ایراد کردند». خطبه نخست که با عبارت زیر آغاز می‌شود، در جمع صحابه ایراد شده و به گفته ایشان «در ردیف بهترین خطبه‌های نهج‌البلاغه» قرار دارد. خطبه دوم خطاب به زنان مهاجر و انصار است. (رهبر شهید 13/10/1402)

«اَلحَمدُ لِلَّهِ عَلى ما اَنعَمَ وَ لَهُ الشُّکرُ عَلى ما اَلهَم»

نکته کلیدی در این تحلیل، «پایه‌گذاری» یک سنت است. رهبر شهید تأکید می‌کنند: «این سنّت را فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) بعد از پیغمبر پایه‌گذاری کرد، فرزندان ایشان و خاندان پیغمبر هم از ایشان پیروی کردند». ایشان خطبه‌های امیرالمؤمنین، خطبه امام حسین (علیه السلام) خطاب به علما («اَنتُم اَیَّتُهَا العِصابَةُ عِصابَةٌ بِالعِلمِ مَشهورَة»)، خطبه حضرت زینب در کوفه و خطبه امام سجاد در شام را «دنباله‌ی سنّتی» می‌دانند که زهرای اطهر بنیان نهاد.

عظمت مقام حضرت فاطمه؛ فراتر از مقایسه

رهبر شهید با استناد به حدیثی که «هم شیعه نقل کرده، هم سنّی»، مقام حضرت زهرا(سلام الله علیها) را چنین ترسیم می‌کنند:

«اِنَّ اللَهَ لَیَغضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ یَرضىٰ لِرِضاها»

ایشان نتیجه عملی این حدیث را چنین بیان می‌کنند: «هر انسانی، هر مسلمانی، اگر بخواهد خدا را خشنود بکند، باید کاری بکند که فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) را خشنود کند». این حدیث در منابع اهل سنت نیز با سند صحیح نقل شده است. (رهبر شهید 06/10/1402)

ایشان با اشاره به نزول جبرئیل بر حضرت زهرا پس از رحلت پیامبر، این امر را «روایت صحیحی» با «سند معتبر و در نهایت اعتبار» می‌خوانند و تأکید می‌کنند: «جبرئیل مرتّب می‌آمد و شرفیاب می‌شد خدمت حضرت زهرا». ایشان سپس به آیات قرآن اشاره می‌کنند: سوره «هل أتیٰ» که به تعبیرشان «پرچمی است که قرآن بر‌می‌افرازد، برافراشته می‌کند بر سر درِ خانه‌ی فاطمه‌ی زهرا» با این آیه؛ و آیه مباهله که در آن «نِساءنا» منحصراً فاطمه(سلام الله علیها) است. (رهبر شهید 03/11/1400)

«اِنَّما نُطعِمُکُم لِوَجهِ اللَهِ لا نُرِیدُ مِنکُم جَزاءً وَ لا شُکورا»

خدمت بی‌منّت حضرت فاطمه؛ از هل‌اتی تا جامعه فاطمی

آیت‌الله خامنه‌ای در همان بیانات ۱۴۰۰، از سوره هل‌اتی به عنوان «درس» یاد می‌کنند: «کار برای خدا، اخلاص، خدمت بی‌منّت؛ به چه کسی؟ به یتیم و فقیر و اسیر». ایشان این آموزه را به یک شاخص اجتماعی تبدیل می‌کنند و می‌گویند: «به توفیق الهی، به فضل الهی بعد از انقلاب، نام مبارک فاطمه‌ی زهرا نسبت به قبل از انقلاب… شاید ده‌ها برابر، صد برابر تکرار می‌شود».

سپس مصادیق عینی این «روش فاطمی» را برمی‌شمارند: «همین خدمت بی‌منّت را، همین حرکت بسیجی را، همین کار بدون مزد و منّت را شما در دوران دفاع مقدّس یک جور مشاهده می‌کنید، در دوران حرکت علمی یک جور مشاهده می‌کنید». ایشان از شهدای هسته‌ای و دانشمندانی مانند کاظمی‌آشتیانی یاد می‌کنند که «بدون مزد و منّت، میدان‌های بزرگ علمی را… فتح کردند». این تحلیل، سیره فاطمی را از یک الگوی فردی به یک «الگوی حکمرانی» و «اخلاق اجتماعی» ارتقا می‌دهد.

حضرت فاطمه الگوی جامع زن مسلمان؛ مادری، همسری، مجاهدت

رهبر شهید حضرت فاطمه(سلام الله علیها) را «تجسّم عالی‌ترین مفاهیم انسانی و اسلامی در مورد زن» می‌خوانند و تأکید می‌کنند: «در همه‌ی این‌ها اوج قلّه‌ی تصوّر، حضرت فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) است». ایشان میان «مفاهیم اختصاصی» زنان (مادری، همسری، کدبانویی، تربیت فرزند) و «عرصه‌های مشترک» (بندگی خدا، مجاهدت، امر به معروف) تمایز قائل می‌شوند و در هر دو حوزه، فاطمه (س) را در نقطه اوج می‌بینند. (رهبر شهید 15/11/1399)

نقل قول ایشان از امام حسن مجتبی (علیه السلام) درباره عبادت شبانه حضرت زهرا و دعا برای دیگران «اَلجارَ ثُمَّ الدَّار» و نیز نقل از حسن بصری «ما کان فی هذه الامّة اعبد من فاطمة» نشان‌دهنده تأکید بر بُعد معنوی و ایثارگرانه شخصیت ایشان است. ایشان حضرت زهرا(سلام الله علیها) را «انسان عرشی در همه ابعاد زندگی» می‌خوانند و ابعادی چون «تاب‌آوری در سختی ها»، «دفاع شجاعانه از حق مظلوم»، «تبیین حقایق و روشنگری» و «فهم و عمل سیاسی» را از خصوصیات ایشان برمی‌شمارند. (رهبر شهید 12/09/1404)

جمع‌بندی

آنچه این سه لایه را به هم پیوند می‌دهد، تأکید بر «الگو بودن» است، نه صرفاً «ستودن». حضرت زهرا در این گفتمان، یک شخصیت تاریخی صرف نیست؛ او «نقطه شروع» یک جریان تبیینی است که از خطبه فدکیه آغاز شد، در کربلا و کوفه و شام ادامه یافت، به نهضت امام خمینی رسید و امروز به تعبیر شهید آیت‌الله خامنه‌ای «بارِ جهاد تبیین بر روی دوش» مداحان و نیروهای انقلابی قرار دارد.

این خوانش، فاطمه(سلام الله علیها) را از حصار تاریخ بیرون می‌آورد و او را به یک «برنامه عمل» برای جامعه امروز تبدیل می‌کند.¹