اربعین امسال؛ اولویت با خیابان است یا کربلا؟

با توجه به شرایط جنگی کشور، آیا امسال به زیارت اربعین برویم!؟

این سؤال، امروز دیگر یک دغدغهٔ شخصیِ صرف نیست؛ بلکه یک مسئلهٔ جمعی و راهبردی بدل شده است. از یک سو، شوق زیارت اربعین و حضور در بزرگ‌ترین اجتماع سالانهٔ شیعیان، حقیقتی انکارناپذیر در دل مؤمنان است. از سوی دیگر، شرایط جنگی کشور و برنامه‌ریزیِ آشکار دشمن برای بهره‌برداری از هرگونه خلأ جمعیتی در خیابان، پرسش از اولویت‌ها را به میان می‌آورد.

مسئله، کمی پیچیده است. زیرا در اینجا با انتخاب میان «کار درست» و «کار نادرست» مواجه نیستیم. هر دو سوی این دوگانه، در جای خود، ارزشمند و قابل دفاع‌اند. و دقیقاً همین‌جاست که تصمیم‌گیری، نیازمند تأملی فراتر از شور و احساسات مقطعی می‌شود. در چنین مواردی، میراث فکری و شرعی ما از قاعده‌ای سخن می‌گوید که قرن‌هاست چراغ راه مؤمنان در تزاحم وظایف بوده است: «تقدیم اهم بر مهم».

در این نوشته، می‌کوشیم با تکیه بر همین قاعده و با نگاهی واقع‌بینانه به شرایط، در پی پاسخی مستند در کلام بزرگان باشیم. بی‌آنکه در پی تحریم سفر ارزشمند اربعین باشیم و بی‌آنکه اهمیت حفظ خیابان و انسجام داخلی را نادیده بگیریم. هدف، خروج از سردرگمی و رسیدن به تحلیلی روشن است؛ تحلیلی که بتوان در ترازوی عقل و شرع، وزنش را سنجید.

وقتی خیابان، خود مسیر اربعین می‌شود

برای عبور از این تردید، باید نخست خیابان را آن‌گونه که هست شناخت. ما در شرایطی قرار داریم که دشمن، بی‌پرده‌تر از همیشه، پروژهٔ بی‌ثبات‌سازی داخلی را دنبال می‌کند و هرگونه خلأ جمعیتی در صحنه را نه صرفا یک اتفاق معمولی، بلکه یک فرصت راهبردی برای خود می‌داند. تجربهٔ دو اغتشاش بزرگ سال‌های اخیر نیز دقیقاً همین واقعیت را فریاد زد: آنچه توانست فتنه‌ها را خنثی کند، حضور به‌موقع، گسترده و پر شور و شعور مردم در خیابان‌ها بود. وقتی همین مردم از صحنه کنار بروند، فضایی که باقی می‌ماند، لاجرم در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که هیچ نسبتی با حقیقت این ملت ندارند. اینجاست که قاعدهٔ «تقدیم اهم بر مهم» ما را به تأمل وامی‌دارد که چگونه هر دو ارزش را پاس بداریم، نه آنکه یکی را فدای دیگری کنیم.

تحلیل حضرت آیت‌الله تحریری، چکیدهٔ فهم شرایط امروز ماست. ایشان تأکید می‌کنند: «حفظ اجتماعات در میادین، نوعی حرکت اربعینی است». این جمله یک بازتعریف راهبردی است: اگر اربعین تجلی ایستادگی جمعی بر مدار حق باشد، آن‌گاه صف‌های فشردهٔ خیابان‌های خودمان نیز جلوه‌ای از همان حقیقت‌اند. اما ایشان هرگز از کنار اصل زیارت اربعین نیز عبور نکرده‌اند؛ بلکه مراقبت از سنگر خیابان را هم‌عرض و هم‌جهت با آن می‌بینند. از همین رو، راه حل را نه حذف یکی، بلکه یافتن مسیری برای جمع میان این دو ارزش است؛ از جمله راه‌ها، برنامه‌ریزی نوبتی است؛ به این صورت که گروهی عازم کربلا شوند و گروهی در خیابان بمانند، و آنگاه که گروه نخست بازگشت، این دو گروه جای خود را با یکدیگر عوض کنند تا هم زیارت اربعین برپا بماند و هم سنگر خیابان لحظه‌ای خالی نماند.

اهمیت این زیارت را نمی‌توان نادیده گرفت. رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود بر آن تأکید کردند و یادآور شدند که به زودی انبوهی از جمعیت، که برای زیارت اربعین به آغوش ملت عراق می‌آیند به یاد آقای شهید ایران زیارت می‌کنند. این نشان دهنده اهمیت والای زیارت اربعین است.
زیارت اربعین چنان دشمن‌سوز است که آمریکای جنایتکار از شدت خشم، به مرز شلمچه حمله کرد. و چه زیبا قرآن کریم در سورهٔ توبه آیه ۱۲۰ می‌فرماید:

«وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ»؛ و در هیچ مکانی که کافران را به خشم می‌آورد، قدم نمی‌گذارند، و از هیچ دشمنی انتقام نمی‌گیرند مگر آنکه به پاداش هر یک از آنان عمل شایسته‌ای در پرونده آنان ثبت می‌شود؛ چرا که خدا پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌کند.