شرح حدیث عنوان بصری

آیا تا به حال در ژرفای وجود خویش، عطشی سیری‌ناپذیر برای حقیقت مطلق و نوری جاودان احساس کرده‌اید؟ هر انسان، موجودی پر رمز و راز و تشنه مطلق‌خواهی است که در پی رسیدن به کمال وجودی و سرچشمه حیات ابدی است. اما هبوط ما در دار ظلمات (عالم ملک) و مواجهه با دشمنی‌های پیوسته شیاطین جن و انس (طبق سنت الهی)، ما را در مسیر غفلت، شهوت، غضب و عنانیت که مانع اصلی تقرب هستند، گرفتار می‌سازد. اینجاست که برای نجات از آشفته بازار مکتب‌ها و مرام‌ها، یافتن صراط مستقیم و نقشه راه معتبر ضروری می‌نماید؛ مسیری که از غربتا الی الله آغاز شده و به الله نور السماوات و الارض منتهی می‌گردد.

دوره شرح حدیث عنوان بصری با بیانات گهربار حجت‌الاسلام استاد مؤیدی، شرحی مستند و کاربردی بر وصایای نجات‌بخش و حکیمانه حضرت امام صادق (ع) به عنوان بصری است. این حدیث، که به دلیل محتوای بلند آن همواره مورد سفارش بزرگان این راه، از جمله مرحوم علامه طباطبایی و قاضی استاد معنوی برای مکرر خوانی و عمل بوده است، نقشه راهی جامع برای کسی که به جد خواهان تقرب الی الله و معرفت الله است، فراهم می‌آورد. دوره بر نکته محوری تمرکز دارد که علم نوری (معرفت شهودی و حضوری)، تنها نصیب کسانی می‌شود که در خود حقیقت عبودیت را محقق سازند. استاد با تبیین دقیق سه رکن عبودیت و نه توصیه عملی امام (ع) در حوزه‌های سه‌گانه ریاضت نفس، حلم و علم، مسیر عبور از بت خودبینی و دستیابی به صدق و اخلاص را گام به گام ترسیم می‌نمایند.

اهداف کاربردی

این دوره با هدف تبیین مسیر سیر و سلوک صحیح و شرعی، به برطرف کردن نیازهای حیاتی سالک می‌پردازد. یکی از اصلی‌ترین اهداف کاربردی، ارائه راهکاری قطعی برای رهایی از "خودرأیی" و "خودسرانه عمل کردن" در امور دینی و معنوی است. دوره به مخاطب می‌آموزد که باید در این مسیر، تدبیر خود را در طول تدبیر حکیمانه الهی قرار دهد و از طریق رجوع به کارشناس (رساله عملیه و مجتهد جامع الشرایط)، حلال و حرام و امر و نهی الهی را پیدا کند تا از گمراهی‌های عرفان‌های کاذب و طغیان نفس در امان بماند. همچنین، دوره با شرح وصایای عملی امام صادق (ع)، به فرد کمک می‌کند تا قوای سه‌گانه نفس (شهوت، غضب و واهمه) را مدیریت کند. به‌طور مشخص، آموزش داده می‌شود که چگونه با رعایت اکل حلال و ترک پرخوری، از قساوت قلب و کودنی معنوی جلوگیری شود و چگونه با تمرین حلم و بردباری، از عواقب مخرب دل شکستن و مشعل غضب فاصله بگیرد. هدف دیگر، ایجاد انگیزه حقیقی برای عمل صالح با نیت ابتقاء مرضات الله است، به‌گونه‌ای که فرد از معامله‌گری با خدا (طلب کرامات در ازای عمل) دور شده و فقط به دنبال فضل و رحمت الهی باشد.

مخاطبان دوره

کسانی که می‌خواهند از طریق مجاهدت و بندگی خالصانه، به نور معرفت شهودی دست یابند.
افرادی که در تلاشند تا "من" و "عنانیت" خود را که بدترین حجاب در راه خداست، کنار بگذارند.
افرادی که نیازمند راهکارهای عملی و دقیق شرعی برای ریاضت نفس و کنترل قوای شهویه و غضبیه می‌باشند.
کسانی که می‌خواهند مال و ریاست خود را نه برای تکاثر و تفاخر، بلکه به عنوان امانت الهی صرف رضای خدا نمایند.
افرادی که می‌خواهند بدانند صراط مستقیم، راه چه کسانی است و چگونه به حجت کبرای خدا (امام عصر) منتهی می‌شود.
کسانی که می‌خواهند از فتوا دادن بدون علم و خودسرانه عمل کردن دوری کنند.
افرادی که برای حیات ابدی ارزش قائلند و می‌خواهند روحشان در لحظه مرگ، سبک‌بار باشد تا عروج و صعود بر آن آسان گردد.

دستاوردهای یادگیری دوره

پس از اتمام دوره شرح حدیث عنوان بصری، سالک موفق می‌شود حقیقت العبودیة را در اعماق وجود خویش طلب و محقق سازد؛ این دستاورد، سبب می‌شود که پیوسته مالک علی الاطلاق را خدا ببیند و هرگونه منیت و خودبینی در برابر او غروب کند. او می‌آموزد که تدبیر امورش، حتی فکر و اندیشه‌اش، جند الهی است و باید در طول تدبیر خدای سبحان قرار گیرد. مهم‌ترین نتیجه عملی تحقق این سه رکن، آن است که دنیا و ابلیس و خلق (ملاحظات مردم) بر او آسان می‌شود و کرامت ویژه الهی نصیبش می‌گردد. همچنین، در نتیجه درک مالکیت خدا، انفاق و خرج کردن مال در راه خدا برایش سخت نیست و به دلیل سپردن تدبیر به خدا، مصائب و سختی‌های دنیوی (مانند فقر، ناکامی و بی‌مهری) نیز بر او آسان می‌گردد. با عمل به نه وصیت عملی امام (ع)، شخص بر قوای نفسانی خود مسلط می‌شود؛ با مراقبه و محاسبه دائمی، صدق و اخلاص در اعمالش پرفروغ می‌شود و از برتری‌جویی و علو فی الارض (که ریشه فساد است) دوری می‌جوید. نهایتاً، این سیر عملی، روزنه‌های علم نوری را به قلب او می‌گشاید و او را به سوی صراط الله الذی له ما فی السماوات و ما فی الارض هدایت می‌کند.

چه چیزی می‌آموزید؟

درک این حقیقت که علم مورد نظر امام (ع)، نور است و تنها از طریق فضل و اراده خدا به قلب (حقیقت نوری وجود انسان) می‌تابد.
اهمیت کار کردن قوی بر اصول دین برای تصحیح مفاهیم ذهنی و پرهیز از قناعت به "خدای تصور شده".
فهم سنت الهی مبنی بر قرار دادن دشمنان در برابر هر نور هدایت، و روش فریب آن‌ها با "زخرف القول غروراً" (باطل در لباس حق).
تمرکز بر حیات ابدی و عوالم بعد از مرگ، به عنوان محور اصلی همت و اراده برای رهایی از غفلت و وسوسه‌های دنیوی.
تمرین دائم توجه به اینکه عالم بی صاحب نیست و مالک علی الاطلاق، علیم، حکیم، خبیر و قیوم است و در محضر او هستیم.
پرهیز از خودسرانه عمل کردن و قراردادن تمام فکر و تدبیر در طول امر الهی؛ خصوصاً در مسائل مربوط به سیر و سلوک و حلال و حرام.
تبدیل تمام مشغله‌ها به عمل به امر و نهی الهی و قرار دادن رضایت خدای سبحان به عنوان تنها معیار نیت و انگیزه.

وجه تمایز دوره

وجه تمایز دوره شرح حدیث عنوان بصری که توسط حجت‌الاسلام استاد مؤیدی ارائه می‌گردد، در اصالت منابع، عمق مبانی نظری و رویکرد کاربردی و عملیاتی آن در مواجهه با چالش‌های نفسانی نهفته است. این دوره صرفاً بر حدیث شریف عنوان بصری تکیه دارد و رویکردی توحیدی و اهل بیتی را دنبال می‌کند. تبیین می‌شود که علم نوری، با وجود اشتیاق فراوان طالبان، از طریق تعلیم و تعلم عادی به دست نمی‌آید. استاد با تأکید بر آیات قرآنی، روشنگری می‌کنند که هدف این مسیر، معرفت الله است که روح اصلی عبودیت را تشکیل می‌دهد. این دوره برخلاف جریان‌های انحرافی، به جای ترویج مکاشفات شیطانی یا کرامات دنیوی، صرفاً بر صدق و اخلاص درونی تأکید می‌کند، زیرا خداوند با خلوت‌های خوش صادقین، حبیب دل آنان می‌شود.

استاد مؤیدی در این دوره، همواره مخاطب را از "تئاتر بازی کردن" و "بازیگری در درگاه الهی" بر حذر می‌دارند. این دوره در بعد نظری، مفاهیم را تا سطح روح و سرّ و سریره وجود انسان (حرم الله) بالا می‌برد و به مخاطب می‌آموزد که هرگونه عنانیت و بت "من"، بدترین و پیچیده‌ترین حجاب در راه رسیدن به قرب است. همچنین، با شرح عمیق رکن اول عبودیت، درک می‌شود که مال و دارایی ما، حتی نور وجودی و جسم ما، ملک طلق خدا است و ما صرفاً امانتدار هستیم. این مبنا، سبب می‌شود که انسان به جای تمرکز بر تکاثر و تفاخر، از بیماری برتری‌جویی (حتی دوست داشتن بهتر بودن بند کفش از دیگری) رها شود.

ساختار جلسات به گونه‌ای است که پس از تثبیت مبانی، مستقیماً به مجاهدت عملی می‌پردازد. نه توصیه عملی امام (ع)، که به سه دسته ریاضت نفس، حلم و علم تقسیم شده، مسیر را کاملاً عینی و کاربردی می‌کند. در بخش ریاضت نفس، به جزئیاتی مانند قانون خوردن (نخوردن مگر در گرسنگی) و پرهیز از ایجاد اشتهاهای کاذب در امور دنیوی می‌پردازد. در بخش حلم، دستورالعمل‌های معنوی برای برخورد با ناسزا و بگو مگو ارائه می‌شود، با این توضیح که این مدیریت غضب، مخصوص رحماء بینهم است و نباید با حوزه اشداء علی الکفار اشتباه گرفته شود. این تمرین‌ها، که شامل بخشیدن کسی است که با تهدید ما را در تنگنا قرار می‌دهد، سخت‌ترین نوع جهاد با نفس است.

استاد پیوسته از مخاطب می‌خواهد که با احوال انبیا، صدیقین، صالحین و به‌ویژه شهدا (مانند حاج قاسم سلیمانی) مانوس باشد تا نمونه‌های عینی اخلاص و صدق را مشاهده کند. این تکرار، سبب می‌شود تا مخاطب به جای الگوبرداری از اهل دنیا، به الگوهای حقیقی این مسیر نزدیک شود. در این دوره، هشدار داده می‌شود که نباید به اعمال خود مغرور شد و طلبکارانه به سوی خدا رفت، بلکه باید با تواضع و التماس، تنها چشم امید به فضل و رحمت او داشت. این تربیت، به فرد می‌آموزد که آفت بزرگ این راه، غفلت و خودبینی است و باید تا لحظه آخر عمر، با استغفار دائمی، دل را از غیر الله پاک نگه داشت. این روش جامع، دوره شرح حدیث عنوان بصری را به یک محفل تربیتی و عملیاتی برای ایتام آل محمد (ص) تبدیل می‌کند.