حیات انسان در این عالم، بستری برای شکوفایی استعدادهای نهفته و نیل به کمالات اختیاری است؛ مسیری که در آن هر فرد، معمارِ شاکله وجودی و ابدیت خویش محسوب می‌شود. در میان هیاهوی تعلقات مادی، انسان همواره نیازمند نوری است که راه را از بی‌راهه بازشناسد و جان را از اسارت تمایلات حیوانی رهانیده و به سوی ملکوت اعلی پرواز دهد. شرح کتاب «چهل حدیث» امام خمینی ره توسط آیت‌الله تحریری، فراتر از یک تبیین علمی صرف، به مثابه یک دستورالعمل جامع برای کسانی است که دغدغه اصلاح نفس و خروج از بیت مظلم نفس را دارند تا به سرمنزل مقصود و قرب الهی نائل گردند.

محتوای این دوره، منظومه‌ای منسجم از اخلاق عرفانی و حکمت عملی است که با تکیه بر کتاب و سنت، زوایای پنهان رذایل نفسانی را کالبدشکافی کرده و راه‌های اصولی تحصیل فضایل را پیش روی سالک می‌گذارد. آیت‌الله تحریری با بیانی دردمندانه و برخاسته از جانی سوخته، احادیث را نه فقط به عنوان گزارش‌های تاریخی، بلکه به عنوان دوا برای دردهای درونی بشر مطرح می‌کنند. در این دوره، مباحث از جهاد اکبر و مبارزه با هوای نفس آغاز شده و با عبور از منازل صبر، شکر، توکل و توبه، به عالی‌ترین مراتب معرفت‌الله و شهود تجلیات اسمائی و ذاتی حق‌تعالی منتهی می‌گردد. نام دوره، شرح کتاب «چهل حدیث» امام خمینی ره، خود گویای پیوند میان فقاهت، سیاست و عرفان در مکتبی است که انسان را از حضیض ملکوت سفلی به اوج عز ربوبی فرا می‌خواند.

اهداف کاربردی

دوره شرح کتاب «چهل حدیث» امام خمینی ره با تدریس آیت‌الله تحریری، با هدفی فراتر از افزایش معلومات عمومی، درصدد پاسخگویی به نیازهای بنیادین روحی و اخلاقی انسان معاصر است. اصلی‌ترین نیاز بشری، شناخت نقایص مخفی و بیماری‌های قلبی است که مانع از رشد واقعی او می‌شوند. این دوره با تبیین دقیق مفاهیمی چون ریا، حسد، عجب و کبر، به مخاطب کمک می‌کند تا ریشه‌های فساد اخلاقی را در وجود خود شناسایی کرده و با استفاده از راهکارهای عملی همچون مراقبه، محاسبه و تشرط، به بازسازی درونی بپردازد. همچنین، یکی دیگر از اهداف کاربردی این جلسات، تقویت بنیان‌های ایمانی و تبدیل علم حصولی به باور قلبی است؛ چرا که بسیاری از مشکلات رفتاری ناشی از غفلت نسبت به معاد و حضور حق در عالم است. این دوره با ارائه روش‌های ضبط خیال و تمرکز ذهن، ابزارهای لازم برای رسیدن به حضور قلب در عبادات، به ویژه در نماز را فراهم می‌آورد تا عبادت از صورتی بی‌روح به رابطه‌ای خاضعانه و عاشقانه با پروردگار مبدل شود. در نهایت، هدف نهایی این است که انسان در روابط اجتماعی و خانوادگی خود، محوریت حق را بر هوای نفس ترجیح داده و به آزادگی حقیقی نائل گردد.

مخاطبان دوره

پویندگان طریق تهذیب نفس و خودسازی که به دنبال نقشه راهی مطمئن برای حرکت در مسیر کمال هستند.

طلاب و دانشجویان علوم دینی و عقلی که تمایل دارند پیوند میان حکمت، فلسفه و روایات را در عرصه اخلاق درک کنند.

کسانی که در زندگی روزمره با چالش‌های اخلاقی نظیر غضب، عصبیت و نفاق دست‌وپنجه نرم می‌کنند و به دنبال درمان‌های ریشه‌ای هستند.

مؤمنانی که به دنبال ارتقای کیفیت عبادات خود و رسیدن به مراتب بالای حضور قلب و اخلاص هستند.

ارادتمندان به مکتب تربیتی امام خمینی (ره) که می‌خواهند با عمق دیدگاه‌های توحیدی و عرفانی ایشان آشنا شوند.

افرادی که در مواجهه با ابتلائات و سختی‌های زندگی، نیازمند تقویت صفت صبر و توکل و درک حکمت الهی هستند.

دستاوردهای یادگیری دوره

پس از گذراندن دوره شرح کتاب «چهل حدیث» امام خمینی ره، فراگیر به درکی نظام‌مند از ساختمان وجودی انسان و تعامل میان قوای ظاهری و باطنی دست می‌یابد و می‌آموزد که چگونه عقل را بر واهمه و شهوت حاکم گرداند. یکی از دستاوردهای مهم این دوره، دستیابی به حالت بیداری و تنبه از طریق تفکر مستمر در آیات آفاقی و انفسی است که منجر به تقویت یقین و قطع تعلق از دنیا و شئون آن می‌گردد. مخاطب می‌آموزد که چگونه با صفت ورع، نفس خود را از محرّمات مصون داشته و با کیمیای اخلاص، اعمال خود را از شائبه‌های ریا و خودبینی پاک نماید. همچنین، مهارت‌های کاربردی در زمینه مدیریت خشم، رفع کینه و حسد، و برقراری روابط اجتماعی بر پایه نصح و خیرخواهی از دیگر ثمرات این جلسات است. در سطوح عالی‌تر، سالک با مراتب توحید افعالی، صفاتی و ذاتی آشنا شده و می‌آموزد که چگونه در تمامی احوال، خود را در محضر حق دیده و به مقام رضا و تسلیم نائل شود.

چه چیزی می‌آموزید؟

مبانی جهاد با نفس: شناخت جنود عقل و جهل و چگونگی مبارزه با لشکریان شیطان در اقالیم وجودی انسان

مهندسی عزم و اراده: چگونگی ایجاد عزم راسخ به عنوان جوهره انسانیت برای شروع هجرت به سوی حق

آسیب‌شناسی ریا و نفاق: تحلیل لایه‌های پنهان شرک عملی در اعمال و راه‌های خالص‌سازی انگیزه‌ها

ریشه‌یابی و درمان کبر و عجب: شناخت مفاسد خود بزرگ‌بینی و راه‌های تحصیل تواضع و خضوع در برابر حق

حقیقت و مراتب حضور قلب: آداب و شرایطی که نماز و عبادات را به معراج مؤمن مبدل می‌کند

فلسفه بلا و امتحان: درک حکمت ابتلائات الهی و نقش سختی‌ها در تصفیه روح و تثبیت ایمان

جایگاه توکل و تفویض: تفاوت میان تکیه بر اسباب مادی و اعتماد به مسبب‌الاسباب در تدبیر امور زندگی

آناتومی صبر و شکر: چگونگی مقاومت در برابر معاصی و استقامت در طاعات و ثمرات آن در دنیا و آخرت

معرفت به مرگ و لقاءالله: علل کراهت از مرگ و چگونگی ایجاد آمادگی برای انتقال به نشئه باقی

مراتب ذکر و تذکر: نقش یاد حق در صفا دادن به باطن و گشودن درهای فتوحات غیبی بر قلب

وجه تمایز دوره

دوره شرح کتاب «چهل حدیث» امام خمینی ره با تدریس آیت‌الله تحریری، به چند دلیل اساسی از سایر دوره‌های مشابه متمایز می‌گردد. نخست، رویکرد تلفیقی آن است؛ استاد با تسلط کامل بر حکمت متعالیه، عرفان نظری و فقه الحدیث، مباحث اخلاقی را از سطح توصیفات ساده خارج کرده و به تحلیل‌های ریشه‌ای هستی‌شناختی پیوند می‌زنند. دوم، تمرکز بر جنبه دارویی و درمانی اخلاق است؛ در این جلسات، مفاهیم به گونه‌ای تبیین می‌شوند که برای مخاطب نقش دوا را ایفا کرده و او را به تحرک عملی وا می‌دارند. سوم، بهره‌گیری از منابع اصیل و دست‌اول نظیر اصول کافی، توحید صدوق و منازل‌السائرین در کنار تبیین دیدگاه‌های عرفانی امام خمینی (ره) و مرحوم شاه‌آبادی است که غنای علمی بی‌نظیری به دوره بخشیده است.

سبک تدریس آیت‌الله تحریری نیز که ترکیبی از دقت علمی و سوز و گداز معنوی است، باعث می‌شود که مطالب به جای توقف در حافظه، به سویدای قلب نفوذ کند. ساختار جلسات به گونه‌ای طراحی شده که ضمن تبیین مفردات و الفاظ حدیث، به بطون معانی و اشارات ملکوتی نیز پرداخته می‌شود و در هر مرحله، آسیب‌های مسیر سالک گوشزد می‌گردد. تعامل استاد با متن، تعاملی زنده و پویاست که مخاطب را همواره در حالت موازنه میان خوف و رجا نگه می‌دارد تا نه دچار یاس گردد و نه گرفتار غرور کاذب. این دوره، نه فقط یک کلاس درس، بلکه یک نظام تربیتی کامل است که انسان را برای مواجهه با واقعیات عالم برزخ و قیامت مهیا می‌سازد.

به راستی که تامل در این معارف، مصداق بارز حیات قلب است؛ چرا که با هر تذکر و تفکری، پرده‌ای از حجب ظلمانی کنار رفته و جلوه‌ای از جمال و جلال الهی بر آینه جان منعکس می‌گردد. امید است که با تمسک به عنایات اهل‌بیت (ع) و پیاده‌سازی این دستورالعمل‌های نورانی، همگی در زمره شاکرین و مخلصین درگاه ربوبی قرار گیریم. این مسیر، سفری است از خودخواهی به خداخواهی، که توشه آن عزم و مرکب آن شب‌زنده‌داری و مقصد آن فنای فی‌الله و بقای ابدی است.

این دوره به مثابه مشکات نوری است در ظلمات دنیا که طالبان حقیقت را به سوی صراط مستقیم ولایت رهنمون می‌شود. هر حدیثی در این منظومه، دریچه‌ای است به سوی بصیرت و هر تذکری، پتکی است بر دیوارهای منیت تا کعبه دل از بت‌های تعلق پاک گردد. با گذراندن این دوره، شما دیگر به جهان و خود، با آن دیدگاه سطحی سابق نخواهید نگریست، بلکه هر موجودی را آیه‌ای از آیات محبوب و هر واقعه‌ای را امتحانی برای ترفیع درجه خواهید یافت. باشد که این تلاشف جانی دوباره به ایمان ما ببخشد و ما را در زمره عالمان عامل محشور نماید.