این دوره، دعوتی عظیم است برای بازخوانی عمیق‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقطع حیات بشر. اگرچه بسیاری تاریخ اسلام را صرفاً مجموعه‌ای از وقایع گذشته می‌دانند، اما این مقطع زمانی—از سال عام‌الفیل تا شهادت امیرالمومنین (ع) و حتی فراتر—در حقیقت بنیان فکری و عملی جهان امروز ماست. آیا تاکنون به این اندیشیده‌اید که چگونه می‌توان در کوتاه‌ترین زمان ممکن، یک نقشه هوایی کامل از سیر تحولات تاریخ اسلام در ذهن ترسیم کرد، به‌گونه‌ای که جایگاه هر حادثه و فلسفه وقوع هر رویداد به‌روشنی درک شود؟ "مروری سریع بر تاریخ اسلام" نه یک روایت داستان‌گونه، بلکه یک تحلیل فشرده و مبتنی بر اصول است که نشان می‌دهد چگونه آموزه‌های نبوی (ص) در برابر نظام ظالمانه جاهلیت قد علم کرد و چگونه در دوران رفاه و گسترش فتوحات، حفظ اصول عدالت و قسط دشوارتر شد. در این دوره، با تلاش فراوان، صدها صفحه از مباحث و تحلیل‌های عمیق (از جمله بیانات مقام معظم رهبری) فشرده شده است تا نگاهی کامل و نهایی به واقعه‌هایی همچون غدیر خم، سقیفه و ایثار ۲۵ ساله امیرالمومنین (ع) به شما ارائه شود.

این دوره توسط میثم مطیعی طراحی و ارائه شده است. رویکرد محوری این مباحث، ارائه یک چارچوب زمانی مستحکم است تا مخاطب بتواند با حضور ذهن کامل، سیر تاریخی وقایع از آغاز تا پایان دوران حیات ظاهری چهارده معصوم (ع) را دنبال کند و نه صرفاً داستان‌ها را. تمرکز ما بر نقاط عطف و تصمیمات سرنوشت‌ساز است؛ از اهداف سه‌گانه بعثت (تربیت عقلانی، اخلاقی و قانونی) تا انحرافات سقیفه و فتنه‌های ناکثین، قاسطین و مارقین در دوران حکومت عدل علوی. شما در این دوره خواهید آموخت که چگونه می‌توان از دل تاریخ، منطق‌های حاکم بر دنیا و شیوه‌های دائمی دشمنان (تطمیع، تهدید، تحمیق) را استخراج کرد تا درس‌هایی برای مدیریت جامعه امروز بیابیم. در نهایت، سیر تاریخی از عام‌الفیل (میلاد پیامبر)، حوادث مهمی چون وفات عبدالمطلب، ازدواج با حضرت خدیجه، میلاد امیرالمومنین در کعبه و نهایتاً آغاز بعثت به‌صورت یکپارچه پیگیری می‌شود تا زیربنای مستحکمی برای درک وقایع بعدی فراهم گردد.

اهداف کاربردی

این دوره به صورت مشخص به رفع نیازهای فکری و تحلیلی مخاطبانی می‌پردازد که در پی درک اصول ثابت حاکم بر تحولات اجتماعی و سیاسی اسلام هستند. یکی از مهم‌ترین نیازهایی که این مباحث برطرف می‌کند، ارائه پاسخی تحلیلی و مستند به چرایی انحراف مسیر اسلام پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) است. مخاطب می‌آموزد که چگونه ایثار علوی (سکوت ۲۵ ساله) در عین مخالفت، برای حفظ اصل اسلام و وحدت مسلمین حیاتی بود. در واقع، در این دوره تبیین می‌شود که امیرالمومنین (ع) پس از استقرار خلافت خلفای اول، هیچ جمله‌ای حاکی از معارضه با دستگاه حکومت از ایشان شنیده نشد و ایشان خود را به عنوان وزیری در خدمت اهداف عمومی نظام اسلامی می‌دانستند. همچنین، این دوره به دانشجویان کمک می‌کند تا با الگوهای دشمن‌شناسی (مانند شیوه معاویه در خونخواهی عثمان با وجود تحریک قبلی) و چگونگی مدیریت بحران (مانند مقابله با جنگ‌های اهل رده یا محاصره شعب ابی‌طالب) آشنا شوند و متوجه شوند که چگونه می‌توان در دوران گسترش و رفاه جامعه، همچنان بر اصول درخشان عدالت اسلامی پافشاری کرد، که این مسئله امروز ما هم هست. علاوه بر این، دوره با تأکید بر مفهوم قسط (عدالت اجتماعی در حیات جمعی) و تربیت اخلاقی مردم، ابزارهای لازم برای تحلیل ریشه‌های مشکلات امروز جامعه (مانند حرص، دنیاطلبی و بی‌اخلاقی‌های جمعی) را فراهم می‌آورد. این دوره به مخاطب می‌آموزد که ولایت سیاسی ابلاغ شده در غدیر، به معنای حکومت و مدیریت جامعه اسلامی است و صرفاً محدود به مسائل شخصی نیست. هدف نهایی این است که مخاطب بتواند از منظر تاریخی، فقهی و کلامی، مفهوم ولایت سیاسی و مدیریت جامعه اسلامی را که در غدیر بنا نهاده شد، تبیین کند.

مخاطبان دوره

افرادی که به دنبال کسب نقشه هوایی و مرور سریع وقایع تاریخ اسلام هستند تا یک چارچوب ذهنی منسجم داشته باشند.
پژوهشگران و علاقه‌مندان به تحلیل‌های عمیق سیاسی و اجتماعی بر اساس بیانات و منظومه فکری رهبران معاصر.
دانشجویانی که می‌خواهند حوادث سرنوشت‌ساز (مانند غدیر، سقیفه، فدک، احراق بیت، لیلة المبیت) را با استناد دقیق به منابع و با نگرش تحلیلی مورد بررسی قرار دهند.
کسانی که می‌خواهند الگوهای تکرارشونده دشمن (مانند تطمیع، تهدید، تحمیق یا نقش رسانه‌ای تخریبی) را در طول تاریخ شناسایی کنند.
علاقه‌مندان به درک فلسفه و اهداف عالیه بعثت و نقش آن در حق‌طلبی‌های جهانی.
افرادی که به دنبال درک وجه تمایز و اقتدار حکومت امیرالمومنین در پیاده‌سازی اصول اسلامی در دوران توسعه و ثروت جامعه اسلامی هستند.
مخاطبانی که می‌خواهند بدانند چگونه اشتباهات در واگذاری مسئولیت‌ها و ویژه‌خواری خواص، پایه‌های حکومت عثمان را سست کرد.
افرادی که می‌خواهند بدانند چرا بیعت با امیرالمومنین (ع) پس از قتل عثمان، عمومی‌ترین بیعت در تاریخ اسلام تا آن روز بود (به جز شام).

دستاوردهای یادگیری دوره

پس از گذراندن این دوره، شما به یک درک کلان و متمرکز بر نقاط عطف تاریخ صدر اسلام دست خواهید یافت و قادر خواهید بود تا حوادثی که ده‌ها سال به طول انجامید را در یک بستر تحلیلی فشرده ترسیم کنید. دستاورد اصلی این دوره، تجهیز شما به بینش تحلیلی در خصوص ریشه‌های چهار فتنه بزرگ در تاریخ اسلام است: انحراف سقیفه، فتنه‌های دوران خلفای راشدین، و نبردهای سه‌گانه (ناکثین، قاسطین و مارقین). شما نه تنها با فضایل مهم امیرالمومنین (مانند نصب در یوم الانذار، لیلة المبیت، شکستن در خیبر، و شکستن بت‌های کعبه) آشنا می‌شوید، بلکه می‌توانید علت سکوت و حمایت حضرت از خلفا را در راستای حفظ وحدت و مصالح عالیه اسلام تبیین کنید. این سکوت یک ایثار فوق‌العاده بزرگ بود که نشان داد حضرت منیت و خودخواهی را زیر پا له کردند. همچنین، شما قادر خواهید بود تا اهداف اجتماعی بعثت، به‌ویژه برپایی قسط در جامعه، را به‌عنوان معیار سنجش هر حکومتی معرفی کنید و به‌طور دقیق تفاوت بین ولایت کلیه الهیه و ولایت سیاسی (حکومت و مدیریت) را که در غدیر ابلاغ شد، درک نمایید. شما خواهید آموخت که اصول اسلامی، برخلاف ادعای عده‌ای، در دوران رفاه و گسترش مادی جامعه نیز قابل پیاده‌سازی است، و این امیرالمومنین بود که این قابلیت را در عمل نشان داد. در نهایت، شما یک آمادگی ذهنی کامل برای ورود به مباحث تفصیلی‌تر تاریخ اسلام و کلام خواهید داشت و می‌توانید وقایع غم‌انگیزی چون فاجعه احراق بیت، غصب فدک و شهادت حضرت زهرا (س) را در سیر تحولات بعد از رحلت پیامبر، تحلیل کنید.

چه چیزی می‌آموزید؟

مقدمات بعثت و دوران جاهلیت: بررسی وقایع کلیدی از عام‌الفیل تا بعثت (شامل پیمان حلف‌الفضول، ازدواج پیامبر و رد فرضیه سن بالای حضرت خدیجه)، تحلیل نظام ظالمانه جاهلیت و ضرورت بعثت پس از ۶۰۰ سال فقدان رسول.
معنا و اهداف بعثت: تبیین اهداف سه‌گانه (تربیت عقلانی، اخلاقی و قانونی)، تفاوت قسط با عدل و هدف انبیا از برپایی عدالت اجتماعی، و آغاز دعوت پنهانی سه‌ساله.
آغاز دعوت علنی و حوادث مکه: بررسی حدیث انذار و نصب حضرت علی (ع) به‌عنوان وصی و خلیفه، هجرت به حبشه و جریان سه سال محاصره اقتصادی در شعب ابی‌طالب، سال عام‌الحزن (وفات ابوطالب و خدیجه).
زمینه‌سازی برای هجرت: وقایع مهمی چون معجزه شق القمر، هجرت ناموفق به طائف، بیعت‌های عقبه اول و دوم، و لیلة المبیت و فداکاری امیرالمومنین.
تأسیس حکومت اسلامی در مدینه: ورود به مدینه، ساخت مسجد و برقراری پیمان مواخات، تغییر قبله، ازدواج حضرت علی و فاطمه (س)، و جنگ با قبایل پیمان‌شکن یهود (بنی قینقاع، بنی نظیر).
نبردهای حیاتی و گسترش اسلام: تحلیل جنگ بدر و اُحد (شهادت حمزه و ندای لاسیف الا ذوالفقار)، جنگ خندق (احزاب) و مبارزه امیرالمومنین با عمر بن عبدوُد، صلح حدیبیه به‌عنوان مقدمه فتح، و فتح قلعه خیبر (معجزه از جا کندن در).
تبلیغ جهانی و فتوحات کلیدی: ارسال نامه‌های پیامبر به فرمانروایان جهان (ایران و روم)، ماجرای فدک و بخشش آن به حضرت زهرا (س)، جریان معجزه‌آسای رد الشمس، و فتح مکه و سیاست عفو عمومی ("اذهبوا فانتم الطلقاء").
پایان نبوت و واقعه غدیر: بررسی واقعه مباهله با مسیحیان نجران، جریان حجة الوداع و ابلاغ ولایت و جانشینی امیرالمومنین در غدیر خم.
تحلیل غدیر از منظر مقام معظم رهبری: بررسی ابعاد سه‌گانه (نصب به جانشینی، تعیین ضابطه امامت، و ولایت سیاسی)، و درس وحدت و ایثار علوی برای حفظ دین.
سال رحلت و انحرافات نخستین: ماجرای سپاه اسامه و نافرمانی صحابه، رحلت پیامبر، انحراف سقیفه و انتخاب خلیفه اول، غصب فدک، ایراد خطبه فدکیه، و فاجعه حمله به خانه حضرت زهرا (س) و شهادت ایشان.
دوران خلفای اول و دوم: سیاست امیرالمومنین (دفاع از حقیقت و سکوت برای حفظ وحدت)، جنگ‌های اهل رده، آغاز جمع‌آوری قرآن، فتوحات گسترده (ایران، روم، شام، مصر)، و بدعت‌های عمر (تحریم متعه و نماز تراویح).
تحلیل ۲۵ سال سکوت: تحلیل سخت‌ترین دوران زندگی امیرالمومنین، ایثار علوی در پیوستن به شورای شش نفره و امتناع از پذیرش شرط سیره شیخین، و اثبات قابلیت اجرای اصول عدالت در دوران توسعه جامعه اسلامی.
خلافت عثمان و آغاز حکومت عدل: دلایل سست شدن پایه‌های خلافت عثمان (مانند عزل و نصب‌های خویشاوندان بنی امیه، ویژه‌خواری خواص، تبعید ابوذر غفاری)، قتل عثمان، و بیعت عمومی مردم با امیرالمومنین.
حکومت امیرالمومنین و فتنه‌های سه‌گانه: اقدامات اولیه حضرت (بازگرداندن اموال به بیت‌المال و رفع تبعیض)، جنگ جمل (ناکثین)، انتخاب کوفه به‌عنوان مرکز حکومت، جنگ صفین (قاسطین) و تحمیل حکمیت، نبرد نهروان (مارقین) و شکست خوارج، و نهایتاً شهادت امیرالمومنین.

وجه تمایز دوره

وجه تمایز این دوره، که آن را از سایر دوره‌های آموزش تاریخ اسلام متمایز می‌کند، در رویکرد تحلیلی، ساختار فشرده و منابع خاص آن نهفته است. این دوره بر اساس روشی ابداعی طراحی شده است تا مخاطب در کمترین زمان ممکن، مرور سریع و دقیق بر حوادث داشته باشد. به جای پرداختن به جزئیات داستانی، بر نکات کلیدی و نقاط عطف متمرکز است و تمامی حوادث را به‌صورت سال به سال و منظم پیش می‌برد تا هیچ ابهامی در توالی زمانی باقی نماند. این دوره نشان می‌دهد که چگونه می‌توان تاریخ اسلام را از عام‌الفیل تا سال چهلم هجری به‌صورت یک ساختار واحد و منظم تحلیل کرد.
تمرکز بر تحلیل‌های استراتژیک: دوره فراتر از نقل روایت، به تحلیل چرایی وقایع می‌پردازد. به‌عنوان مثال، دلایل عدم مشروعیت فتوحات در دوره خلفا از منظر فقهی (اشاره به دیدگاه صاحب جواهر و امام خمینی) بررسی می‌شود و مشروط بودن جهاد به اذن امام حاضر تبیین می‌گردد. همچنین، تأکید بر نقش رسانه در تاریخ (مانند استثنا شدن چهره‌های تبلیغاتی تخریبی از عفو در فتح مکه و نقش آن‌ها در تحریک علیه اسلام) به‌عنوان یک اصل ثابت تاریخی مطرح می‌شود.
بخش مهمی از این دوره به تحلیل فرمایشات مقام معظم رهبری اختصاص دارد که یک بینش کم‌نظیر را به دوره می‌افزاید. تمرکز بر مواردی چون ضابطه بودن غدیر (نه فقط یک نصب فردی)، یا اثبات قابلیت اجرای عدالت اسلامی در دوران گسترش و ثروت جامعه (نه صرفاً در دوران فقر مدینه)، عمق و اهمیت این تحلیل را نشان می‌دهد. در واقع، ایشان اثبات می‌کنند که اصول درخشان صدر نبوت در دوران اقتدار و پیشرفت مادی جامعه نیز قابل پیاده‌سازی هستند.
در این دوره، با وجود سرعت در بیان، از استناد به متون کلیدی مانند نهج البلاغه، و کتب تاریخی معتبر استفاده می‌شود تا مطالب ارائه شده از استحکام علمی و تاریخی برخوردار باشند. همچنین، اشاره به منابعی چون کتاب معالم و کتاب‌های تخصصی چون التمهید یا تاریخ قرآن کریم نشان‌دهنده عمق مطالعات صورت گرفته است.
تأکید بر ابعاد سیاسی و مدیریتی: دوره صرفاً یک درس کلامی نیست؛ بلکه ولایت را در ابعاد سیاسی و مدیریت جامعه اسلامی تبیین می‌کند. وقایعی مانند انحرافات دوران عثمان (ویژه‌خواری، نصیحت‌ناپذیری، احیای تعصبات قبیلگی)، به‌عنوان عوامل سقوط یک نظام سیاسی تحلیل می‌شوند تا برای مخاطب امروز، کاربردی و درس‌آموز باشند. این دوره نشان می‌دهد که چگونه دنیاگرایی خواص، همان بلایی است که در تاریخ اسلام کار دست عثمان داد.
یکی از نکات کانونی دوره، برجسته کردن ایثار علوی و گذشت امیرالمومنین از حق الهی برای حفظ کیان اسلام و جلوگیری از شقاق بود. درک این فلسفه ایثار، مهم‌ترین درس اخلاقی و سیاسی دوره است. همچنین، بر شرافت ابوطالب و نقش حضرت خدیجه (س) به‌عنوان حامیان اولیه پیامبر تأکید می‌شود.
این ویژگی‌ها در مجموع، دوره مروری سریع بر تاریخ اسلام را به یک منبع تحلیلی، سریع و عمیق تبدیل کرده که نگاهی متفاوت و مبتنی بر اصول را به وقایع صدر اسلام ارائه می‌دهد.