در دنیای معاصر که امواج شبهات و پرسش‌های نوپدید، بنیان‌های اندیشه دینی را نشانه گرفته‌اند، تمسک به ابزاری روشمند و علمی برای فهم عمیق کلام وحی و سنت معصومین (ع) بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است؛ علم اصول فقه در حقیقت همان «نقشه مهندسی» و زیربنای مستحکمی است که فقیه را در اقیانوس متلاطم آراء، به کرانه استنباطِ صحیح هدایت می‌کند. دوره آموزشی تدریس کتاب «حلقه ثانیه» شهید صدر (حجت‌الاسلام امینی‌خواه)، فرصتی استثنایی برای ورود به جهان فکری یکی از بزرگ‌ترین نوابغ تاریخ تشیع است که با زبانی ساده، اما عمیق و به‌دور از زوائد سنتی، قواعد استخراج احکام الهی را تبیین کرده است.

این دوره که با تکیه بر متن شریف حلقه ثانیه و تتبع در آراء شهید صدر شکل گرفته، فراتر از یک کلاس درس حوزوی کلاسیک، به واکاوی مبانی معرفت‌شناختی و منطقِ فهم دین می‌پردازد. حجت‌الاسلام امینی‌خواه در این سلسله جلسات، با مهارتی خیره‌کننده، مفاهیم انتزاعی و پیچیده اصولی را به مسائل عینی زندگی، سیاست و اخلاق گره زده و نشان می‌دهند که چگونه ابزارهایی همچون حساب احتمالات و مسلک حق‌الطاعه می‌توانند افق‌های جدیدی را در برابر پویایی فقه شیعه بگشایند.

اهداف کاربردی

دوره آموزشی تدریس کتاب «حلقه ثانیه» شهید صدر (حجت‌الاسلام امینی‌خواه) با هدفِ تجهیز دانش‌پژوهان به نظام‌واره‌ای دقیق برای استنباط حکم شرعی طراحی شده است تا نیاز مبرم به فهمِ روش‌مندِ متون دینی را در سطوح متوسط و عالی برطرف سازد. یکی از نیازهای اصلی که این دوره پاسخ می‌دهد، عبور از حیرت در مقام عمل است؛ جایی که مکلف با نبودِ دلیل قطعی مواجه شده و نیازمند اصول عملیه همچون برائت، احتیاط و استصحاب است تا وظیفه خود را در برابر پروردگار تشخیص دهد. همچنین، این دوره با تبیین دقیق عناصر مشترک در عملیات استنباط، به مخاطب می‌آموزد که چگونه از یک قاعده کلی اصولی، در ابواب مختلف فقهی بهره برده و از پراکنده‌گویی و قیاس‌های باطل پرهیز نماید. علاوه بر این، تسلط بر مناسبات حکم و موضوع و تشخیص قرائن حکمت در متون، مهارتی است که به پژوهشگر اجازه می‌دهد روحِ حاکم بر آیات و روایات را درک کرده و در مواجهه با مسائل مستحدثه قضاوتی صائب و مبتنی بر موازین اصیل داشته باشد. هدف نهایی، تربیت ذهنی است که نه تنها مقلد آراء دیگران نباشد، بلکه با تکیه بر حجیت قطع و ظهور، توانایی تحلیل ساختاریِ شریعت را پیدا کند.

مخاطبان دوره

طلاب و فضلاء حوزه‌های علمیه که در حال گذر از سطوح مقدماتی به دروس خارج هستند.
دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های حقوق، فقه و مبانی حقوق اسلامی.
علاقه‌مندان به فهمِ عمیق و روشمند قرآن کریم و نهج‌البلاغه بر اساس قواعدِ دلالت.
پژوهشگران حوزه علوم انسانی که به دنبال درک نظامِ فکری و سیاسی شهید صدر هستند.
کسانی که دوره حلقه اولا را گذرانده و به دنبال تعمیقِ آموخته‌های خود در سطحی بالاتر می‌باشند.

دستاوردهای یادگیری دوره

دانش‌پژوه پس از پایان این دوره، به توانایی خیره‌کننده‌ای در تحلیل ادله محرزه و تشخیص سلسله‌مراتب حجیت دست می‌یابد؛ به گونه‌ای که می‌تواند میان قطع طریقی و موضوعی تفکیک قائل شده و جایگاه هر یک را در فرآیند استنباط تبیین کند. او همچنین با تسلط بر نظریه حساب احتمالات در باب تواتر و اجماع، قادر خواهد بود اعتبارِ تاریخی و صدوریِ روایات را با دقتی ریاضی‌گونه بسنجد و از دامِ خرافات و نقل‌های ضعیف برهد. دستاورد بزرگ دیگر، درکِ عمیق مسلک حق‌الطاعه است که به مکلف اجازه می‌دهد رابطه‌ای عاشقانه و در عین حال مسئولانه با مولای حقیقی خود برقرار کرده و حتی در موارد مشکوک، روحِ بندگی را در رفتار خود تجلی بخشد. علاوه بر این، مهارت در جمع عرفی و حل تعارض ادله از طریق ابزارهای حکومت و ورود، او را به فقیهی توانمند در استخراج نظام‌های سیاسی و اقتصادیِ اسلام مبدل می‌سازد.

چه چیزی می‌آموزید؟

تعریف و موضوع علم اصول: تبیین ماهیت اصول فقه به عنوان علمِ به عناصر مشترک و دلیلیتِ ادله
مبادی حکم تکلیفی: واکاوی مراحل ثبوت و اثبات حکم شامل ملاک، اراده و اعتبار
نظریه وضع و دلالت: تحلیل رابطه لفظ و معنا بر اساس مبنای قرن اکید و نقد مسالک اعتبار و تعهد
ساختار جملات و مفاهیم: شناخت جمله تامه و ناقصه، و بررسی مفهوم شرط، وصف و غایت
اطلاق و عموم: یادگیری قواعد قرینه حکمت و تمایز میان اطلاق شمولی و بدلی
ادله محرزه و سنت: بررسی حجیت سیره عقلا، تواتر اجمالی و اجماع به عنوان طرق کشف وحی
حجیت خبر واحد: کنکاش در ادله قرآنی و روایی و تعیین دایره وثاقت راویان
اصول عملیه: تسلط بر قواعد برائت، اشتغال و تخییر در شبهات حکمی و موضوعی
استصحاب و ارکان آن: تحلیل دقیق رکن چهارگانه استصحاب و نقد نظریه اصل مثبت
تعارض ادله: یادگیری متدولوژی حل تنافی میان روایات و قواعد تساقط و ترجیح

وجه تمایز دوره

وجه تمایز بنیادین این دوره در وهله اول به رویکرد تحولی کتاب حلقه ثانیه برمی‌گردد؛ شهید صدر با حذف مباحث زاید و ملال‌آور، پیکره‌ای نوین برای علم اصول بنا نهاده که کاملاً هدفمند و برهان‌محور است. برخلاف کتب سنتی که در برخی مباحث دچار تورمِ بی‌فایده شده‌اند، در این دوره هر واژه‌ای به دنبال حلِ گره‌ای در استنباط است. سبک تدریس حجت‌الاسلام امینی‌خواه نیز بر این تمایز افزوده است؛ ایشان با استفاده از مثال‌های روزآمد و کاربردی، مفاهیم را از کنجِ حوزه‌ها به متنِ جامعه آورده‌اند.

ساختار جلسات به گونه‌ای طراحی شده که با ایجاد تداعی‌های ذهنی و رعایت وحدت سیاق، مخاطب را در طول مسیر یادگیری همراهی می‌کند و با طرحِ پرسش‌های چالش‌برانگیز، به دنبال تحریکِ وجدان عقلی اوست. تعامل با مخاطب در این دوره نه یک فرع، بلکه یک اصل است؛ چرا که استاد با بازخوانیِ مداومِ مبانی و تطبیق آن‌ها بر نصوصِ قرآن و نهج‌البلاغه، عملاً یک دوره تجزیه و ترکیبِ اصولی را پیش رویِ محصل قرار می‌دهند که در سایر دوره‌ها کمتر دیده می‌شود. این دوره، تلاقیِ منطقِ صوری با فطرتِ انسانی و شریعتِ وحیانی است که خروجیِ آن، ذهنی منضبط، نقاد و پویا خواهد بود.

دوره تدریس کتاب «حلقه ثانیه» شهید صدر، مسیرِ پُرپیچ‌وخمِ رسیدن به قله اجتهاد را با بیانی سلیس و هندسه‌ای منسجم هموار کرده است. اینجا سخن از صامت بودنِ دلیل نیست، بلکه هر قاعده، زبانی گویا برای فهمِ مرامِ مولایِ حکیم پیدا می‌کند. این جلسات، نه فقط برای یادگیریِ یک کتاب، بلکه برای کسبِ توانمندی در دفاع از حریمِ تفکرِ اسلامی در برابرِ استعمار و استکبارِ فکری است. امیدواریم این مجاهدتِ علمی، مورد عنایت حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) قرار گرفته و توشه‌ای برای رستگاری در دنیا و عقبی باشد.