شناسنامه دوره

نام دوره: برای آزادی
مدرس: حجت‌الاسلام امینی‌خواه
محور اصلی: بازشناسی مفهوم آزادی از بطن قرآن و سنت و بازگرداندن آن به منظومه‌ی فکری توحید

آزادی؛ واژه‌ای که در طول تاریخ همواره میان جاذبه و سوءبرداشت در نوسان بوده است. دوره‌ی برای آزادی با تدریس حجت‌الاسلام امینی‌خواه تلاشی است برای بازشناسی این مفهوم از بطن قرآن و سنت، و بازگرداندن آن به جایگاه اصیل خود در منظومه‌ی فکری توحید. سخنران در این مجموعه نه به‌دنبال دفاع از آزادی به‌معنای متعارف آن است و نه در پی انکار آن؛ بلکه کوشیده است تا نشان دهد که ریشه‌ی حقیقی آزادی، در عبودیت الهی و رهایی از هر قید و بند غیرخدایی نهفته است.

این دوره مخاطب را از سطح شعارهای اجتماعی و سیاسی به عمق فلسفی و قرآنی آزادی می‌برد؛ جایی که مفاهیمی چون توحید، لا إکراه فی الدین، ولایت الهی و معرفت‌النفس همچون حلقه‌هایی در زنجیره‌ی معرفت به هم پیوند می‌خورند. استاد امینی‌خواه در بیانی روشمند و پرشور، از نقد برداشت‌های سکولار و لیبرال از آزادی آغاز می‌کند و تا تبیین نسبت آزادی با اصلاح اجتماعی و ولایت فقیه پیش می‌رود. مخاطب در پایان، با درکی یکپارچه از آزادی در قرآن، جایگاه انسان موحد در برابر قدرت، مسئولیت و انتخاب را به‌صورت عمیق تجربه می‌کند.

اهداف کاربردی

دوره‌ی برای آزادی به‌منظور پاسخ به یکی از بنیادی‌ترین نیازهای فکری جامعه‌ی امروز طراحی شده است: نیاز به درک صحیح از مفهوم آزادی در جهان دینی. در فضای فکری و رسانه‌ای کنونی، آزادی غالباً در برابر دین یا در تقابل با شریعت تعریف می‌شود، حال آنکه استاد امینی‌خواه نشان می‌دهد که قرآن، آزادی را نه در گریز از خدا، بلکه در رهایی از غیر خدا می‌بیند. این دوره به مخاطب می‌آموزد که چگونه می‌توان میان آزادی فردی، تعهد اجتماعی و عبودیت الهی پیوندی معنادار برقرار کرد.

مخاطب با تبیین دقیق آیه‌ی لا إکراه فی الدین درمی‌یابد که نفی اکراه در دین به معنای نفی قانون یا سستی در ایمان نیست، بلکه بیانگر این حقیقت است که ایمان، امری قلبی و درونی است که با اجبار ظاهری حاصل نمی‌شود.

نکته کلیدی: در فهم آیات و روایات مرتبط با آزادی، پرهیز از تفسیر به رأی و تطبیق شتاب‌زده‌ی مفاهیم قرآنی با ایسم‌های غربی بسیار حائز اهمیت است. آزادی در اسلام باید منحصراً در چارچوب نظام توحیدی و ولایی فهمیده شود.

همچنین شرکت‌کنندگان می‌آموزند که چگونه مفهوم آزادی در فرهنگ مدرن، به‌ویژه در لیبرالیسم غربی، از معنا تهی شده و به نسبی‌گرایی اخلاقی، اباحه‌گری و ازخودبیگانگی انسان منجر گشته است. از سوی دیگر، دوره می‌کوشد با بررسی سیره‌ی انبیا و اولیای الهی، به‌ویژه در قیام امام حسین(ع)، الگوی عملی آزادی معنوی و اصلاح اجتماعی را ارائه کند تا مخاطب بتواند آزادی را در زیست فردی، خانوادگی و اجتماعی خود بازآفرینی نماید.

مخاطبان دوره

پژوهشگران و طلاب علاقه‌مند به مطالعات قرآنی و فلسفه دین

فعالان فرهنگی و اجتماعی که دغدغه‌ی آزادی، عدالت و مسئولیت اخلاقی دارند

دانشجویان علوم انسانی، الهیات و علوم سیاسی با گرایش اندیشه‌ی اسلامی

مربیان دینی، معلمان و مبلغان که نیازمند بازخوانی مفهومی از آزادی در فضای تربیتی‌اند

مدیران فرهنگی و رسانه‌ای که به دنبال درک عمیق از نسبت دین و آزادی در جامعه امروز هستند

علاقه‌مندان به سیره‌ی امام حسین(ع)، اصلاح‌طلبی دینی و معرفت‌النفس قرآنی

افرادی که درگیر پرسش‌های بنیادین درباره‌ی ولایت، اختیار، و اراده‌ی انسانی هستند

دستاوردهای یادگیری دوره

پس از گذراندن دوره‌ی برای آزادی، مخاطب قادر خواهد بود تفاوت میان آزادی به‌مثابه شعار و آزادی به‌مثابه حقیقت را درک کند. او خواهد آموخت که آزادی در نگاه قرآن، تنها در پرتو توحید معنا می‌یابد و هرگونه جدایی از عبودیت الهی، نوعی اسارت در بند نفس و طاغوت است. دانش‌پذیر می‌تواند با نگاه تحلیلی، آیات مربوط به آزادی، ولایت و اصلاح را در قرآن تفسیر کند و مصادیق آن را در تاریخ و اجتماع معاصر بازشناسد. همچنین او بینش روشنی نسبت به نقش ولایت فقیه در حفظ توحید اجتماعی و جلوگیری از تفرقه‌ی فکری به دست می‌آورد. این دوره به مخاطب می‌آموزد که چگونه میان مفاهیم توحید، آزادی، مصلحت و اخلاق سیاسی توازن برقرار کند و در نتیجه، در مقام عمل نیز به آزادی درون‌زا و الهی دست یابد، نه آزادی تحمیلی و ظاهری.

چه چیزی می‌آموزید؟

تحلیل تفسیری آیه‌ی لا إکراه فی الدین و نقد برداشت‌های نادرست از آن

تفاوت بنیادین میان آزادی الهی و آزادی سکولار

تبیین جایگاه توحید به‌عنوان ریشه‌ی تمام ارزش‌های اسلامی

شناخت مفهوم عبودیت به‌مثابه مسیر آزادی حقیقی

بررسی نسبت میان معرفت‌النفس و معرفت‌الله در قرآن و روایات

آشنایی با مبانی قرآنی اصلاح اجتماعی در سیره‌ی انبیا

شناخت شاخص‌های مصلح واقعی در برابر مصلحان ظاهری

تحلیل رابطه‌ی میان ولایت فقیه، مصلحت و آزادی جامعه دینی

بررسی تطبیقی سنت‌های الهی در تاریخ و تکرار آن در دوران معاصر

درک تفاوت میان ولایت‌پذیری حقیقی و شعارگرایی سیاسی

آشنایی با مفهوم آزادی درون‌زاد و اخلاقی در برابر آزادی اباحه‌گرانه

وجه تمایز دوره

دوره‌ی برای آزادی با تدریس حجت‌الاسلام امینی‌خواه از چند جهت در میان دوره‌های فکری و قرآنی متمایز است. نخست، این دوره به‌جای پرداختن به آزادی در سطح اجتماعی یا سیاسی، آن را از بنیان‌های توحیدی و هستی‌شناختی تحلیل می‌کند. استاد با زبانی دقیق و عمیق اما قابل‌فهم، نشان می‌دهد که قرآن، کتاب افعال الهی است و همه‌ی مفاهیم از جمله آزادی، در بستر فعل خدا معنا پیدا می‌کنند. این رویکرد تفسیری باعث می‌شود مخاطب، قرآن را نه به‌عنوان متنی تاریخی بلکه به‌مثابه «کتاب زنده‌ی حیات» تجربه کند. دوم، ساختار دوره بر پیوند میان فکر، تاریخ و تجربه‌ی زیسته استوار است: از تحلیل معرفت‌النفس و آیات الهی در وجود انسان گرفته تا واکاوی نمونه‌های تاریخی مانند اصحاب فیل، قوم لوط و جریان‌های فکری پس از انقلاب اسلامی.

از نظر روش تدریس، استاد امینی‌خواه با بیانی محاوره‌ای اما عمیق، مفاهیم سنگین عرفانی و قرآنی را در قالب مثال‌های روزمره و تطبیق‌های اجتماعی بیان می‌کند تا ذهن مخاطب درگیر پرسش شود، نه صرفاً محفوظات. ارتباط زنده‌ی او با مخاطب، طرح پرسش‌های چالشی و پیوند مستمر با واقعیت‌های فرهنگی روز، از ویژگی‌های برجسته‌ی این مجموعه است.

علاوه بر این، استفاده از روایات معتبر، تحلیل‌های تفسیری و تطبیق آن‌ها با رخدادهای تاریخی و سیاسی معاصر، فضایی ایجاد کرده است که مخاطب همزمان در سه سطح فکری، ایمانی و اجتماعی رشد کند. در این دوره، آزادی نه صرفاً یک موضوع، بلکه محور اتصال میان انسان، خدا و جامعه است. در جلسات پایانی، مباحث به ولایت فقیه، مصلحت و اخلاق سیاسی پیوند می‌خورد تا نشان داده شود که آزادی دینی بدون ولایت، دچار پراکندگی و سقوط در فردگرایی می‌شود.

به‌علاوه، ساختار تدریس در هشت جلسه به گونه‌ای طراحی شده که سیر مفهومی منظم از توحید و آزادی فردی تا اصلاح اجتماعی و ولایت سیاسی را طی می‌کند. هر جلسه به‌صورت مستقل قابل‌درک است، اما در عین حال در کل مجموعه نقش زنجیره‌ای دارد. محتوای جلسات نه صرفاً تئوریک، بلکه کاربردی و تربیتی است؛ زیرا مخاطب را دعوت می‌کند تا آموزه‌های قرآنی را در رفتار شخصی، تعاملات اجتماعی و بینش سیاسی خود پیاده کند.

دوره‌ی برای آزادی در نهایت، پلی میان «تفکر توحیدی» و «زیست اجتماعی مؤمنانه» می‌سازد. این دوره از معدود مجموعه‌هایی است که آزادی را از سطح شعار به سطح معرفت می‌برد و نشان می‌دهد که انسانِ موحد، آزادترین انسان است؛ زیرا او نه در بند قدرت، ثروت یا تمایل دیگران، بلکه در حریم عبودیت خداوند زندگی می‌کند.