اکسیر زیارت عاشورا

اکسیر زیارت عاشورا

حکایت مکاشفه همسر علامه طباطبایی با زیارت عاشورا

علامه حسینی طهرانی از علامه طباطبایی نقل می‌کند که می‌فرمود:

همسرم، که خدا رحمتش کند، بانویی بسیار مؤمن و بزرگوار بود. در ۱۰ سالی که برای تحصیل در نجف اشرف بودم، هر سال در ایام عاشورا برای زیارت به کربلا می‌رفتیم؛ پس از آنکه به تبریز بازگشتیم، روز عاشورا همسرم در خانه نشسته بود و زیارت عاشورا می‌خواند و می‌گفت: ناگهان دلم شکست و با خود گفتم: ۱۰ سال، روز عاشورا کنار مرقد مطهر حضرت اباعبدالله الحسین(ع) بودم و امروز از این فیض محرومم! یک‌مرتبه دیدم در حرم مطهر امام حسین علیه السلام، در زاویه‌ای میان بالاسر و روبه‌رو ایستاده‌ام و رو به قبر مطهر، مشغول خواندن زیارت عاشورا هستم. چون روز عاشورا بود و مردم بیشتر برای تماشای دسته‌ها و سینه‌زنی می‌رفتند، فقط چند نفر پایین پای حضرت، مقابل قبر سایر شهدا ایستاده بودند و بعضی از خادمان نیز برای آنان زیارت می‌خواندند. وقتی این صحنه تمام شد، دیدم در خانه خود، در همان جایی که نشسته بودم، مشغول خواندن ادامه زیارت عاشورا هستم.¹

آری، دل اگر دل باشد زیارت عاشورا اینچنین معجزه می‌کند!

یکی از نکاتِ شگفت‌انگیز درباره‌ی زیارتِ عاشورا، حدیثِ قدسی بودنِ آن است. از بحث سندی زیارت عاشورا – که خود جای تفصیل دارد و بحثی تخصصی است – در این نوشتار صرف‌نظر شد و علاقه‌مندان را به کتاب «شفاء الصدور فی شرح زیارت العاشورا» ارجاع می‌دهیم. این زیارت را جناب جبرئیل امین، بر پیامبر (ص) فروفرستاد. امّا نخستین کسی که از میانِ اهل‌بیت (ع)، این گنجینه را برایِ عمومِ مردم گشود، امام محمد باقر (ع) بود. ایشان می‌فرمودند: پدرم از پدرش، و ایشان از جدّمان پیامبر (ص)، و پیامبر از جبرئیل، و جبرئیل از خداوندِ متعال نقل کرده‌اند که خداوند فرمود: «السَّلامُ عَلَیکَ یا أَبَا عَبدِالله…»؛ یعنی متنِ زیارت عاشورا، از پیش، در میانِ اهل‌بیت (ع) جاری بوده است.

امّا نکته‌ای که کمتر به آن توجه شده، قرائتِ زیارت عاشورا توسط خودِ سیدالشهدا (ع) در روزِ عاشوراست. بنا بر روایات، حضرت، دو بار زیارت عاشورا را تلاوت کردند: یک بار، به‌طورِ کامل، میانِ نمازِ ظهر و عصر عاشورا؛ و بار دیگر، از صبحِ عاشورا تا غروب، به‌تناسبِ موقعیت، فرازهایی از آن را خواندند. در آن قرائتِ دوم، تمامِ فرازهایِ زیارت خوانده شد، جز آن فرازِ پایانی که اکنون با سجده همراه است.

اینجاست که پرسشی مهم مطرح می‌شود: چرا این فراز، سجده دارد، در حالی که هیچ کلمه‌ی «سجده» در آن نیامده است؟ با این حال، ما در آن، سجده‌ای مستحب به جای می‌آوریم. رازِ این سجده در همان روزِ عاشورا نهفته است.

ابتدا، این فراز سجده نداشته است، یعنی از ابتدا که این زیارت به وسیله حدیث قدسی بر پیامبر (ص) وارد شد، سجده نداشته است و سجده آن در روز عاشورا به وجود آمده است که سیدالشهدا از صبح روز عاشورا فرازهایی از زیارت عاشورا را می‌خواندند و این فراز سجده خوانده نشد تا زمانی که آن ملعون لعین بالای سر حضرت آمد تا سر مبارک ایشان را از تن جدا کند که از جلو نتوانست سر را جدا کند، پیکر را برگرداند و سر را از قفا جدا کرد؛ وارد شده است که وقتی پیشانی حضرت به خاک افتاد حضرت این فراز انتهایی را شروع کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاکِرِینَ…»

آری، لحظه‌ای که هنوز پیکرش را رها نکرده بودند و سرش را از تن جدا می‌کردند، آن امامِ مظلوم، در سجده‌ی شکر، حامد و شاکرِ خداوند بود. به همین دلیل، این فراز، سجده‌دار شد؛ چون خودِ سیدالشهدا (ع)، در آن حال، به حالت سجده افتاد و شکرگزاری کرد.

اگر نگاهی به سیره زندگانی علما و بزرگانی همچون آیت الله بهجت، علامه امینی، شیخ انصاری و دیگر بزرگان داشته باشیم می‌بینیم با آن همه درس و بحث و تألیفات، مداومت هر روزه بر زیارت عاشورا جزء جدایی ناپذیری از سیره آنان بوده است. چنان که حتی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در تشرفی که سید رشتی خدمت آن حضرت رسید، حضرت به او سه مرتبه توصیه کردند: عاشورا، عاشورا، عاشورا.

حال باید دید در این زیارت چه نهفته که امام زمان بر آن سه بار تأکید می‌کنند و علما آن را ترک نمی‌کنند.

آثار و برکات زیارت عاشورا

وقتی امام زمان بر زیارت عاشورا سه بار تأکید می‌کنند، یعنی این زیارت عاشورا، فقط یک دعای شخصی نیست. یعنی با سرنوشت جامعه هم نسبت دارد. داستان وبای سامرا، گواه این قضیه است.

زیارت عاشورا و نجات شیعیان در بحران وبا

حاج شیخ عبدالکریم حائری نقل می‌کنند: من و میرزا علی آقا (آقازاده میرزای شیرازی) و آقا سیّد محمّد سنگلجی در سامرا شب در پشت بام در خدمت مرحوم میرزا محمّدتقی شیرازی درس می‌خواندیم. در اثناء درس ما، استاد بزرگ ما مرحوم آقای سید محمد فشارکی تشریف آورده در حالتی که آثار گرفتگی و انقباض در صورتش پیدا بود. معلوم شد که این انقلاب و انقباض وی در اثر بروز وبا بود که در آن اوقات خبرش در عراق منتشر شده بود.

فرمود: شما مرا مجتهد می‌دانید؟

عرض کردیم: بله

فرمود: عادل می‌دانید؟

گفتیم: بله

فرمود: من به تمامی شیعیان سامرا از زن و مرد حکم می‌کنم که هر یک از ایشان یک فقره زیارت عاشورا نیابتاً از حضرت نرجس خاتون والده ماجدہ امام زمان (عج) بخوانند و آن خاتون را نزد فرزند بزرگوارش شفیع قرار بدهند که آن حضرت پیش خداوند شفاعت نماید تا شیعیان سامرا را از این بلا نجات دهد.

فرمود: همین که این حکم صادر گردید و چون مقامْ، مقامِ ترس و بیم بود، همه شیعه‌های مقیم سامرا اطاعت نموده، زیارت عاشورا را به همان قرار خواندند. در نتیجه آن، یک نفر شیعه در سامرا تلف نشد در حالتی که هر روز ده پانزده نفر از غیر شیعه تلف می‌شد.²

محو سیئات؛ ثمره‌ی مداومت بر زیارت عاشورا

در میانِ آثار و برکاتِ بی‌شمارِ زیارتِ عاشورا، یکی از بزرگ‌ترین و شگفت‌انگیزترینِ آنها، پاک‌کردنِ گناهان و زدودنِ زنگارِ معصیت از دل و جانِ آدمی است. مداومت بر خواندنِ این حدیثِ قدسی، مثل بارانی است که هر روز بر زمینِ خشکِ دل می‌بارد و آن را تازه و زنده می‌کند. آثارِ این زیارت، چنان عمیق و شگرف است که به سادگی نمی‌توان آن را با کلمات توصیف کرد.

برای آنکه قدرِ این نعمتِ بزرگ را بهتر بدانیم، بهتر است به سخنِ امامِ پنجم، حضرت محمد باقر (ع) گوش دهیم؛ همان کسی که دریایِ علم و معرفت بود. ایشان در سفارشِ خود به «علقمه» ــ آن گونه که در روایت آمده ــ چنین می‌فرمایند:

«پس از آنکه به آن حضرت با سلامی اشاره کردی، دو رکعت نماز بخوان و سپس زیارت عاشورا را بخوان. هنگامی که این زیارت را خواندی در حقیقت او را به چيزی خواندی که هر کس از ملائکه که بخواهند او را زیارت کنند، به آن می‌خوانند و خداوند برای تو هزار هزار حسنه می‌نویسد و از تو هزار هزار سیئه محو می‌نماید و تو را هزار هزار مرتبه بالا می‌برد و همانند کسانی می‌باشی که در رکاب آن حضرت به شهادت رسیدند. حتی در درجات آنها هم شریک می‌شوی.»³

این، وعده‌ای است که پایِ مداومتِ خالصانه، نه فقط دفترِ گناهان را سفید می‌کند، که آدمی را به همنشینی با شهیدانِ کربلا ارتقا می‌دهد. آن کس که هر روز، با نیتی پاک، به این زیارت پناه برد، کارنامه‌اش در پرتوِ این نور، چنان دگرگون می‌شود که گویی هرگز خطایی در آن نبوده است.

استاد امینی‌خواه به نقل از یکی از اساتید بیان کردند:

یکی از علمای اهل دل می‌فرمود که در شبِ قدر، در یک مسجد عمومی که مراسم احیا برپا بود، چشمانش سنگین شد و در مکاشفه‌ای دید که ملائکه، پرونده‌های اعمالِ سالانه‌ی حاضران را بالا می‌برند. در آن لحظه دید که بعضی از پرونده‌ها آنقدر سیاه بود که سیاهیِ آن، مثل قیر از لابه‌لایِ آن بیرون می‌ریخت. بعضی کمتر سیاه بود، اما از آنها هم سیاهی‌ای مثل دود بیرون می‌زد. بعضی باز هم کمتر سیاه بود؛ مثل دفتری که آنقدر در آن نوشته‌اند که صفحاتش سیاه شده است. در این میان، دو سه پرونده بود که سفیدیِ خیره‌کننده‌ای داشت. آن استاد می‌فرمود: اگر می‌خواهی پرونده‌ات مثل اینها سفید شود، روزی یک زیارتِ عاشورا بخوان.

گشایش روزی، با زیارت عاشورا

در میانِ برکاتِ بی‌کرانِ زیارتِ عاشورا، به برکتی می‌رسیم که شاید کمتر به آن توجه شده، اما در تجربه‌ی عملیِ اولیایِ الهی، بارها آزموده شده است: گشایشِ روزی و رفعِ تنگناهای مالی.

در متنِ نورانیِ زیارتِ عاشورا، لعن‌هایی پیاپی بر دشمنانِ اهل‌بیت (ع) جاری می‌شود. این لعن‌ها، اگرچه در ظاهر، بیزاری از ستمگرانِ تاریخ است، اما در باطن، حکمتی عمیق را در خود نهفته دارد که با قرائت آن دلِ آدمی صفایی می‌یابد که شایسته‌ی دریافتِ رحمتِ الهی است. و روزی، همان رحمتِ گسترده‌ی خداست که بر زمینِ وجودِ انسانِ پاک‌دل، فرو می‌بارد.

این معنا را آیت‌الله حائری شیرازی – که از مفاخرِ علم و شیعه است – در توصیه‌ای کوتاه، امّا نافذ، این‌گونه ترسیم کرده‌اند:

«اگر یک وقت در تنگنای مالی قرار گرفتید لعن بکنید و از خدا بخواهید که روزیتان بدهد، این هم یک راهی است، رفع گرفتاری می‌کند.»

پس چه بهتر که در هنگام تنگدستی و یا بی‌نیاز بودن، این اکسیرِ گشایش را آزمود؛ که پیشوایانِ طریقت، بارها از برکتِ آن سخن گفته‌اند و اهلِ معرفت، شیرینیِ گشایش آن را چشیده‌اند.

البته این لعن‌ها آثاری فراتر از این‌ها هم دارد، به‌طور مثال جناب استاد مویدی می‌فرمایند:

یکی از آثار و برکاتِ این لعن‌ها، این است که اگر مداومت بر آن باشد، آرام‌آرام می‌بینی خدای سبحان، تمام این رشته‌های ارتباطی و آنچه که تو را به نحوی با او (کسانی را که در زیارت عاشورا لعنشان می‌کنیم) همگون می‌کرد، همه را قطع کرد، همه را سوزاند، پاکِ پاک حسینی شدی، ان‌شاءالله.

زیارت عاشورا و بخشش اهل قبور

شیخ عباس قمی رضوان‌الله تعالی علیه، حکایتی را نقل کرده است که در عینِ ایجاز، نکته‌ای بلند در بر دارد. این حکایت، که حاج محمدعلی یزدی – مردی فاضل و صالح – آن را روایت کرده، ماجرای خانمی است، که با مداومتی خالصانه بر خواندنِ زیارتِ عاشورا، چنان کرامتی از خود برجای می‌گذارد که نه تنها خود، بلکه اهل قبور یک قبرستان تاریخی را نجات می‌بخشد. اینک این حکایتِ آموزنده را از زبانِ راویِ آن می‌خوانیم…

حاج محمد علی یزدی مرد فاضل و صالحی بود. ایشان در زمان حیات خود، حکایت آموزنده‌ای را این چنین نقل کرده است: در دوران کودکی یکی از همسایگان ما دارای پسری بود که من با او دوست بودم. با هم بزرگ شدیم و هر کدام راه زندگی را پیش گرفتیم. او شغل خوب و مورد تأییدی نداشت و در مجموع، انسان خوب و درستی نشد. تا این که از دنیا رفت. مدتی پس از فوتش، شبی او را به خواب دیدم که دارای جایگاه خاصی بود و ظاهر خوب و آراسته‌ای داشت. از او پرسیدم: من تو را در دنیا می‌شناختم؛ تو کار خیری انجام نداده بودی که حال چنین جایگاهی به تو داده‌اند. او گفت درست است؛ من در دنیا انسان خوبی نبودم و از همان شب فوتم تا شب قبل، گرفتار عذاب بودم و سختی زیادی کشیدم، اما از شب قبل چنین مقامی به من بخشیده‌اند. در کمال تعجب از او پرسیدم: چه اتفاقی سبب این تغییر در وضعیت تو شد؟ او گفت: دیشب خانمی را به این قبرستان آورده، دفن کردند. او همسر اوستا اشرف حداد (آهنگر) بود. هنگامی که او را به قبرستان آوردند، امام حسین علیه السلام به دیدارش آمدند. پس از خاکسپاری، بار دیگر امام حسین علیه السلام به دیدار او آمدند. مرتبه سوم که امام علیه السلام تشریف فرما شدند، دستور دادند تا عذاب از همه مردگان قبرستان برداشته شود. سپس از خواب بیدار شدم. فردا صبح زود به بازار آهنگران رفته، اوستا اشرف حداد را یافتم. از او پرسیدم: آیا همسر شما به رحمت خدا رفته؟ با تعجب گفت: این چه سوالی است؟! از او پرسیدم: آیا همسرت به کربلا مشرف شده بود یا روضه‌خوان حضرت بود یا در منزل خود مجلس عزا برپا می‌کرد؟ اوستا اشرف دلیل سؤالاتم را پرسید و من به او گفتم که چه خوابی دیده‌ام؛ سپس اوستا برایم توضیح داد که همسر من هیچ یک از اعمالی را که شما برشمردید، انجام نداده بود؛ تنها در خواندن زیارت عاشورا مداومت می‌کرد. و من دانستم که به برکت زیارت عاشورا، نه تنها امام حسین علیه السلام به دیدار او آمده و قطعاً مقام و مرتبه‌ای رفیع در بهشت به او بخشیده، که به برکت وجود او، گناه‌کاران را نیز مورد رحمت حق قرار داده است.⁴

و اینچنین است که مداومت بر زیارتِ عاشورا، نه تنها پرونده‌ی خودِ آدمی را سفید و درخشان می‌سازد، که می‌تواند سرنوشتِ دیگران را نیز دگرگون کند. این، همان رازِ پنهانِ «مداومت» است که در ظاهر، عملی ساده و روزمره به نظر می‌رسد، امّا در باطن، اقیانوسی از کرامت و برکت را در خود جای داده است. خانمی که با همین عملِ به‌ظاهر ساده، چنان در پیشگاهِ الهی آبرومند شد که امام حسین علیه السلام، سه بار به دیدارِ قبر او آمدند و به برکتِ مداومتِ او، عذاب از مردگانِ یک قبرستان برداشته شد. چه کرامتی والاتر از این که یک انسانِ معمولی، با مداومت بر یک عملِ عبادی، نه تنها خود را به درجاتِ عالیِ معنوی می‌رساند، که دیگران را نیز زیرِ چترِ رحمتِ خود قرار می‌دهد.

معجزه چله زیارت عاشورا

آیت الله حائری شیرازی:

اول ذی القعده تا آخر آن، قرار ملاقات موسی(ع) در مناجات با خداوند بود. خداوند دهه اول ذی الحجه را هم اضافه کرد تا چهل شب شد: «وَ واعَدْنا مُوسى‌ ثَلاثينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ ميقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعينَ لَيْلَة»؛ و ما با موسى، سى شب وعده کردیم و با ده شب (ديگر) آن را کامل کردیم و به اين ترتيب، میعاد پروردگارش (با او)، چهل شب تمام شد. چه مزیتی در چهل است و دارای چه اثری است؟! انسان به چهل روز مداومت در امری نتیجه می‌گیرد. «مَنْ اَخْلَصَ لِلّهِ اَرْبَعينَ صَباحا، ظَهَرَتْ يَنابيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلى لِسانِهِ»؛ هر کس چهل روز، خود را برای خدا خالص کند، چشمه‌های حکمت از قلبش بر زبانش جاری می‌شود. مثل چاهی که می‌کنند تا به آب برسند. آب در چهل متری زمین است. روزی یک متر می‌کنند تا روز چهلم به آب می‌رسند. این چاهی که انسان در خودش حفاری می‌کند در چهلمین روز به چشمۀ حکمتِ درون می‌رسد. از عاشورا چهل روز بر حسین بن علی(ع) و زیارت و محبتش مداومت کنید، روز اربعین به آب می‌رسید. اربعین روز مزد است. شما در عاشورا زیارت کردید، در اربعین نتیجه می‌گیرید. از این جهت گفته‌اند که یکی از علائم مؤمن زیارت اربعین است. جوجه را هم روز بیست و یکم بر می‌دارند و این مزد بیست و یک روز صبر کردن است. اگر مرغ حتی یک روز زودتر از روی تخم بلند شود، جوجه ضایع می‌شود. آن کس هم که می‌خواهد چهل روز لِلّه باشد، اگر در بین این ایام سرد شود، اربعینش ضایع می‌شود.

زیارتِ عاشورا، همواره موردِ سفارش و تأکیدِ بزرگانِ دین بوده است. آنان توصیه می‌فرمودند که این زیارت را از روزِ عاشورا آغاز کنید و تا چهل روز، یعنی تا اربعین، هر روز با صد لعن و صد سلام، به خواندنِ آن مداومت ورزید.

اگرچه گاهی فرصتِ خواندنِ کاملِ صد لعن و صد سلام برای انسان میسّر می‌شود، امّا بزرگان راهکاری نیز برای کسانی که امکانِ خواندنِ کامل را در یک مجلس ندارند، ارائه کرده‌اند. ایشان می‌فرمودند که می‌توان این صد لعن و صد سلام را در طولِ روز و در اثنایِ رفت‌وآمد، تدریجاً خواند و پس از اتمامِ آن، سجده را به جای آورد و نمازِ زیارت را نیز به جا آورد. البتّه اگر امکان داشته باشد که انسان در یک مجلس، همه‌ی این اذکار را با حضورِ قلب بخواند، این کار فضیلت و توجّه بیشتری دارد.

برای کسانی که زمانِ محدودی دارند، روشِ مختصری نیز در خواندنِ این زیارت وجود دارد: بدین گونه که پس از رسیدن به قسمتِ پایانیِ لعن‌ها و گفتنِ جمله‌ی «اللهم العنهم جمیعاً»، این جمله را ۹۹ بار تکرار کنند. در بخشِ سلام نیز، هنگامی که به قسمتِ پایانیِ سلام رسیدند، یعنی «السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اولاد الحسین و علی اصحاب الحسین»، آن را ۹۹ بار تکرار نمایند. با این روش، زیارت در زمانی کوتاه‌تر به پایان می‌رسد.

این شیوه‌ی مختصر، در روایتی از امام هادی (ع) به دست ما رسیده است و مرحوم آیت‌الله العظمی بهجت – رضوان‌الله تعالی علیه – نیز در سفارش‌های خویش، خواندنِ زیارتِ عاشورا را به این شکل تجویز می‌فرمودند.

در ملاقاتی که سید رشتی – آن گونه که مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح‌الجنان نقل کرده – خدمتِ حضرتِ ولیّ‌عصر (عج) مشرّف شد، حضرت سه بار پیاپی فرمودند: «عاشورا، عاشورا، عاشورا»؛ یعنی سفارشِ مؤکّد به زیارتِ عاشورا. این توصیه را هرچند در ابتدا، می‌توان به‌صورتِ تعبّدی پذیرفت، امّا اگر انسان با این زیارت اُنس بگیرد، تازه درمی‌یابد که حقیقتِ امر، بسی شگفت‌آور است. در ابتدا که آدم این همه سلام و لعن را می‌بیند، ممکن است بپرسد: «یعنی چه؟! هی سلام و لعن به این و آن است!»؛ ولی غافل از آنکه این سلام‌ها و لعن‌ها، دقیقاً خط و مشی انسان را در این عالم مشخص می‌کند؛ «دنبالِ امامِ نور باش، کوشش کن امامِ نار را رها کنی»؛ چرا که «الناس علی دین ملوکهم». این را کوچک نشمارید؛ پیروی از امامِ نور را کم نبینید.

و اینک که اهمیتِ این زیارت تا این حد روشن شد، نیکوست بدانیم که چگونه می‌توان بر آن مداومت کرد. یکی از مؤکّدترین سفارش‌هایی که از سویِ بزرگانِ طریقت – از جمله مرحوم علامه طباطبایی و حاج‌آقا پهلوانی (آیت‌الله سعادت‌پرور) و نیز از سلسله‌ی سید علی شوشتری و آیت‌الله قاضی تا به ایشان رسیده – تکرار شده، مسئله‌ی «چله‌ی زیارت عاشورا» است. ایشان مؤکّداً توصیه می‌فرمودند که از روزِ عاشورا تا اربعین، یعنی چهل روز، زیارتِ عاشورا را با صد لعن و صد سلام، هر روز ترک نکنید. این چله، بسیار کارِ پرفایده و با برکتی است و ان‌شاءالله هر عزیزی که موفق شود، خوب است که در این چهل روز، این عملِ ارزشمند را به جا آورد.

شیخ عباس قمی در رابطه با آثار و برکات زیارت عاشورا در کتاب شریف مفاتیح الجنان پس از زیارت عاشورای معروفه اینچنین می‌فرماید:

به حسب تجربه، مداومت به آن در چهل روز یا کمتر، در قضای حاجات و نیل مقاصد و دفع اَعادی، بی‌نظیر است.

چله‌ی زیارت عاشورا؛ پرسش‌ها و پاسخ‌ها

در بخش پیشین، با اهمیتِ چله‌ی زیارت عاشورا و تأکیدِ بزرگانِ دین بر این مداومتِ چهل‌روزه آشنا شدیم. امّا وقتی انسان تصمیم می‌گیرد پای در این راهِ نورانی بگذارد، طبیعی است که پرسش‌هایی در ذهنش نقش ببندد. اینک در این بخش، برآنیم تا به رایج‌ترین و مهم‌ترین پرسش‌هایی که ممکن است برایِ هر سالکی در آستانِ این چله‌ی عاشورایی پدید آید، پاسخ دهیم؛ پاسخ‌هایی برگرفته از بیاناتِ حضرت استاد مویدی – دامت برکاته – که با نگاهی دقیق و عالمانه، این مسیر را برایِ مشتاقان، روشن و هموار ساخته‌اند. باشد که با زدودنِ ابهامات، گامی دیگر در راهِ مداومت بر این اکسیرِ قدسی برداشته باشیم.

سوال: آیا باید زیارت عاشورا را در یک جلسه بخوانیم؟

پاسخ استاد مؤیدی: اگر کسی می‌خواهد زیارت عاشورا را با یک لعن و یک سلام بخواند، بهتر است در یک جلسه تمامش کند. اما اگر می‌خواهید با صد لعن و صد سلام بخوانید، از اولِ زیارت عاشورا تا قسمت لعن را بخوانید، بعد در طول روز، مابقی لعن‌ها و سلام‌ها و ادامه زیارت عاشورا را بخوانید.

سوال: خانم‌هایی که شروع به چله زیارت عاشورا کردند، در هنگام عذر شرعی باید چکار کنند؟

پاسخ استاد مؤیدی: در هنگام عذر شرعی نیز مانعی برای خواندن زیارت عاشورا نیست؛ اما بهتر است به قصد رجا بعد از اتمام چله، قضای آن چند روز را هم بجا آورد.

سوال: اگر در چله‌ی زیارت عاشورا یک روز فراموش کنیم زیارت عاشورا بخوانیم، باید چله‌ی زیارت عاشورا را از اول شروع کنیم؟

پاسخ استاد مؤیدی: خیر، بعد از اتمام چله، قضای آن یک روز را بجا آورد.

سوال: آیا پس از اتمام زیارت عاشورا می‌بایست دعای علقمه را هم بخوانیم؟

پاسخ استاد مؤیدی: اگر وقت دارید و بخوانید خیلی خوب است.

سوال: آیا می‌توان سجده آخر زیارت عاشورا و یا نماز زیارت را با اشاره و در مسیر رفت و آمد خواند؟

پاسخ استاد مؤیدی: بله می‌شود اما خیلی بهتر است که به صورت عادی و به شیوه معمول خوانده شود.

سوال: آیا توصیه می‌کنید که هر روز سال زیارت عاشورا با یک لعن و یک سلام بخوانیم؟

پاسخ استاد مؤیدی: اگر می‌توانید حتماً این کار را انجام دهید؛ البته در ایام چله عاشورا تا اربعین توصیه بزرگان بر این بوده که در حد الامکان با صد لعن و صد سلام خوانده شود. مداومت بر زیارت عاشورا بسیار خوب است، نمی‌دانید که زیارت عاشورا چقدر نجات‌بخش است.

سوال: زیارت عاشورایی که آیت الله قاضی توصیه کرده‌اند مورد تایید شماست یا آن نسخه که مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح آورده؟

پاسخ استاد مؤیدی: هر دو نسخه مورد تایید است، اما ترجیح با زیارت عاشورایی است که آیت الله قاضی توصیه کردند؛ هر دو مورد تایید است.

سوال: شخصی می‌گوید وقتی بنا می‌گذارد بر این که هر روز زیارت عاشورا بخواند، احساس می‌کند شیاطین و مشکلات بر او هجوم می‌آورند، چه توصیه‌ای دارید؟

پاسخ استاد مؤیدی: اصلاً به دلش بد راه ندهد، مطلقاً اینها را به ذهن نیاورد. حتماً یقین کند وقتی می‌رسد به «اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد»، آنجا همه فراری می‌شوند و آتش می‌گیرند. شاید سرّ این که برای بعضی‌ها سنگین است، همین است. زیارت عاشورا، درواقع نوعی دعاست؛ حال تولّی و تبرّی و دعایی، در آن هست؛ انسان دارد دشمنان را نفرین می‌کند که: «خدایا! (آن دشمنان را) لعنت کن، از رحمتت دور کن.»، شاید، شاید علت این که برای بعضی از ما سنگین است، این است که رگه‌های تاریکی (در ما هست که از سنخ رگه‌های شرارتِ دار و دسته‌ای است که مقابل سیدالشهدا ایستادند و شمشیر کشیدند)، هنوز هست و نسوخته، و اگر بماند و تقویت بشود، آدم آنجور می‌شود. وقتی داریم نفرین می‌کنیم و لعن می‌کنیم، شاید، شاید (آن لعن‌ها دامنِ خودمان را هم بگیرد). چه کار کنیم که آنجور نشود (که آن لعن‌ها دامن خودمان را نگیرد)؟ صلوات، بسیار مؤثر است؛ انسان بعدش چند تا صلوات بفرستد، یا قبلش، یا در طول روز. خیلی مؤثر است که آن سنگینی‌اش را از بین ببرد. و موقعی هم که «اللهم العن اول ظالم» می‌گوید، توجه داشته باشد که همین شیاطینی که سراغ من آمده‌اند را هم بگیرد؛ این لعن‌هایی که می‌گویم، شامل اینها هم بشود؛ چون درصدد اصلاح هستم. به این امید می‌خوانم که اصلاح بشوم. اگر خدای نخواسته، یک رگه‌ی ارتباطیِ تاریکی دارم که من را با آن دسته‌های مخالف دارد جوش می‌دهد، آن رگه‌ها قطع بشود. رذیله‌ها همینجور است؛ هر نوع رذیله‌ای در انسان مثل حسادت، کبر و خودخواهی و خودبرتربینی، یا حرص و طمع نسبت به دنیا، رگه‌های تاریکی است که به نحوی انسان را در دار و دسته‌ی تاریکی قرار داده و نگه داشته‌است. وقتی انسان «اللهم العن» می‌گوید، حواسش باشد که: «خدایا! من در صدد اصلاح هستم، اگر (شیاطین) دور و برِ من را گرفته‌اند به خاطر رذیله‌هایی که در من هست، این لعن، آنها را هم بگیرد.»، این لعن، آنها را فراری می‌دهد، نگران نباشید.

خلاصه‌ای بر آنچه خواندیم

در این نوشتار، با ابعادِ گوناگونِ زیارتِ عاشورا آشنا شدیم. از حکایتِ همسرِ علامه طباطبایی که در دوری از کربلا، با همین زیارت، خود را در حرمِ سیدالشهدا (ع) یافت؛ تا حدیثِ قدسی بودنِ این زیارت و قرائتِ خودِ امام حسین (ع) در روزِ عاشورا که فرازِ پایانیِ آن، با سجده‌ای شکرانه، به خون‌خواهیِ ابدیِ مظلومیتِ ایشان گره خورده است.

دیدیم که چگونه کلامِ امام باقر (ع)، وعده‌ی پاک‌شدنِ گناهان و همنشینی با شهیدان را به ما می‌دهد و مکاشفه‌ی شبِ قدر، نشان می‌دهد که مداومت بر این زیارت، چگونه پرونده‌های سالانه را سفید و درخشان می‌سازد.

در ادامه، کراماتِ عظیمِ این زیارت را در حکایتِ مادرِ قبرکن و همسر آهنگر به تماشا نشستیم که چگونه مداومت بر این عملِ ساده، نه تنها خودشان، که مردگانی دیگر را نیز زیرِ چترِ رحمتِ الهی قرار داد. همچنین، گشایشِ روزی را به‌عنوانِ یکی از برکاتِ مادیِ این زیارت، در توصیه‌ی آیت‌الله حائری شیرازی دیدیم که چگونه لعن‌های عاشورایی، کلیدِ گشایشِ درهایِ بسته‌ی رزق است.

سپس به اهمیتِ چله‌ی زیارتِ عاشورا پرداختیم و دیدیم که امام زمان (عج) این چله را «بسیار مؤثر» معرفی می‌فرمایند و بزرگانِ دین، از عاشورا تا اربعین، بر آن مداومت می‌ورزیدند. و در پایان، با پرسش‌های رایج در این باره پاسخ گفتیم تا راه برای مشتاقان، هموارتر شود.

1. کتاب مطلع انوار
2. کتاب الکلام یجرّ الکلام
3. کتاب کامل الزیارات
4. کتاب مفاتیح الجنان