آیا تابهحال احساس کردهاید که زبان مشترک میان شما و فرزندانتان گم شده است؟ یکی از چالشهای عمیق خانوادههای امروزی، فاصلهای است که تحت عنوان شکاف نسلی در خانواده شناخته میشود. پدر و مادرها گاهی گمان میکنند فرزندانشان راه را گم کردهاند، اما حقیقت چیز دیگری است. ریشهٔ بسیاری از این تعارضها نه در “بد بودن” فرزند، بلکه در “سختگیری” ما و نادیده گرفتن تفاوت ظرفیتهاست. بیایید ببینیم چگونه میتوان با یک اصل طلایی به نام «تساهل»، آرامش را به خانه برگرداند.
ریشههای فاصله؛ چرا ما همدیگر را درک نمیکنیم؟
یکی از دلایل اصلی ایجاد شکاف نسلی در خانواده، نگاه کردن به دیگران از دریچهٔ چشم خودمان است. ما اغلب انتظار داریم فرزندان یا همسرمان دقیقاً همانگونه رفتار کنند که ما میخواهیم یا همانطور فکر کنند که ما فکر میکنیم.
این انتظارِ نابجا، سرآغاز ملامت و سرزنش است. در روایات بیان شده است که اگر انسانها میدانستند خلقت الهی بر چه اساسی است و چقدر تفاوت در ظرفیتها وجود دارد، هیچکس دیگری را ملامت نمیکرد1. مشکل اینجاست که ما انتظاراتی را بر فرزندمان تحمیل میکنیم که در حدِ ظرفیت و توان خودمان است، درحالیکه طرف مقابل (فرزند نوجوان) چنین ظرفیتی ندارد و چنین کاری از عهده او ساخته نیست. وقتی ما این تفاوت بنیادین در خلقت و توانمندی را نادیده میگیریم، دیوار بلندی از سوءتفاهم میان نسلها کشیده میشود.
اصل تساهل؛ هنر آسان گرفتن در روابط
راهکار عبور از این بحران، اصلی به نام «تساهل» است. تساهل در لغت به معنای آسان گرفتن و سهلگیری است. این اصل به ما میگوید که در ارتباط با اعضای خانواده نباید سختگیر باشیم. نباید انتظار داشته باشیم که دیگران دقیقاً مطابق «خواهش دل ما» و آن چیزی که ما میپسندیم عمل کنند.
انسانها ظرفیتهای گوناگونی دارند. همانطور که در روابط زوجین، زن و مرد اقتضائات متفاوتی دارند و کارهایی از عهده یکی برمیآید که از عهده دیگری خارج است، در رابطه با نوجوان نیز باید این «ظرفیت سنجی» انجام شود. وقتی ما اصل تساهل را پیاده میکنیم، به فرزندمان اجازه میدهیم در حد توان خودش باشد، نه کپی برابر اصلِ ما. این سهلگیریِ هوشمندانه، فشار روانی را از روی دوش نوجوان برمیدارد و شکاف نسلی در خانواده را که ناشی از توقعات بالا و سختگیرانه است، ترمیم میکند.
پیامدهای سختگیری و برکات سهلگیری
سختگیری در روابط، تنها باعث دوری و فرار فرزندان از محیط امن خانه میشود. وقتی ما مدام دیگران را با متر و معیار خودمان میسنجیم، در واقع در حال تخریب رابطه هستیم. در مقابل، استفاده از اصل تساهل نه تنها روابط را بهبود میبخشد، بلکه اثرات وضعی و مادی نیز در زندگی دارد.
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) طبق روایتی میفرمایند: «التَسَهُّلُ یُدِرُّ الاَرزاقَ»2؛ یعنی آسانگیری باعث فراوانی روزی میشود. این روایت نشان میدهد که گشادهرویی و سختنکردن زندگی بر دیگران، برکت را به خانه سرازیر میکند. انسانی که در روابط خانوادگی و اجتماعی سهلگیر است، روحیه آرامتری دارد و همین روحیه باعث گشایش در امور مادی و معنوی او میشود.
جمعبندی: پذیرش تفاوتها، اولین گام ترمیم رابطه
برای حل معضل شکاف نسلی در خانواده، باید بپذیریم که جنگیدن با تفاوتها بیفایده است. ما باید تلاش کنیم در زندگی مشترک و مسائل تربیتی، از اصل تساهل استفاده کنیم. به جای اینکه فرزندمان را به خاطر تفاوت دیدگاهش ملامت کنیم، با درک ظرفیت او، فضایی امن برای رشدش فراهم کنیم.
فراموش نکنیم که سختگیری و انتظارات خارج از ظرفیت، عامل بسیاری از کدورتهاست. اگر میخواهیم فرزندی صالح و رابطهای گرم داشته باشیم، باید از جایگاه قضاوتگرِ سختگیر پایین بیاییم و با عینکِ «سهلگیری» به دنیای نوجوانمان نگاه کنیم. انشاءالله خداوند متعال توفیق عمل به این اصل کاربردی را به همه ما عنایت بفرماید.
