
شبهات فاطمیه؛ پاسخ به شبهه تغییر عنوان وفات به شهادت در تقویمها
مقدمه
در پست پیشین از سلسلهپستهای «پاسخ به شبهات فاطمیه»، به این شبهه که شیخ مفید منکر شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها بوده است پرداختیم و با بررسی آثار ایشان و نقل های تاریخی به این ادعا پاسخ دادیم.
در این نوشتار، ادعای دیگری را بررسی میکنیم: آیا اعتقاد به شهادت حضرت زهرا(س) از سال ۱۳۷۱ شمسی وارد تقویمها شده و پیش از آن، تنها از «وفات» ایشان یاد میشده است؟ برای پاسخ، اعتبار تقویمها و شواهد تاریخی و روایی را بررسی میکنیم.
شبهه فاطمیه: عنوان شهادت حضرت زهرا(س) از سال ۱۳۷۱ وارد تقویمها شد
وهابیت میگوید: در حدود سال ۱۳۷۱ شمسی بود که عدهای از کارشناسان و محققان کشور ایران مستقر در مجلس شورای اسلامی که جزو نمایندگان مردم هم بودند، پس از ۱۴۰۰ سال تحقیق و بررسی ناگهان به راز مهمی پی بردند و آن اینکه فاطمه دختر رسول خدا فوت ننموده بلکه شهید شده است. اینجا بود که آن نمایندگان مجلس اعلام کردند از این پس در تقویمها بجای وفات بنویسند شهادت، و این روز را تعطیل اعلام نمودند. و اگر تقویمهای قبل از سالهای ۱۳۷۱ شمسی را بررسی کنید خواهید یافت که در آنها بجای شهادت فاطمه، فقط وفات ایشان درج میشده است. بنابراین مسئله شهادت فاطمه رضی الله عنها بزرگترین افترا و دروغ تاریخ است و هرگز چنین چیزی صحت ندارد!
۱. آیا نوشته یک تقویم میتواند در برابر شواهد تاریخی حجت باشد؟
در پاسخ به این شبهه میگوییم: حتی اگر بپذیریم که در برخی تقویمهای پیش از سال ۱۳۷۱ عنوان «وفات حضرت زهرا(سلاماللهعلیها)» درج شده است، آیا نوشته یک تقویم میتواند در برابر روایات و گزارشهای تاریخی، ملاک تشخیص یک باور اعتقادی باشد؟
تقویم برای ثبت روزها و مناسبتهاست؛ اما هر نوشتهای در آن، به خودی خود دلیل تاریخی یا اعتقادی نیست. برای مثال، اگر در تقویمی روز عید فطر شنبه درج شده باشد، آیا مسلمانان بدون توجه به رؤیت هلال ماه، همان روز را عید میگیرند؟ روشن است که تقویم بهتنهایی حجیت ندارد و اگر رؤیت هلال نشان دهد عید فطر یکشنبه است، همان روز ملاک عمل خواهد بود.
در مسئله فاطمیه نیز درج عنوان «وفات» در برخی تقویمها، بهتنهایی شواهد روایی و تاریخی درباره شهادت حضرت زهرا(س) را بیاعتبار نمیکند.
اگر در تقویم برخی کشورها برای خلیفه اول یا خلیفه دوم عنوان «وفات» درج شود، آیا وهابیان میپذیرند که آن دو به قول خودشان شهید نشدهاند؟ روشن است که برای داوری به منابع تاریخی مراجعه میکنند. پس نمیتوان تقویم را در یک موضوع حجت دانست و در موضوع دیگر، اعتبارش را نادیده گرفت.
۲. آیا در همه تقویمها و روزنامههای پیش از سال ۱۳۷۱ از واژه وفات استفاده میشد؟
ادعای وهابیت این است که در تقویمهای پیش از سال ۱۳۷۱ هیچگاه عنوان «شهادت حضرت زهرا(س)» درج نشده و تنها عنوان «وفات» به کار رفته است. برای بررسی این ادعا، باید اسناد و نمونههای تاریخی را دید.
در این قسمت، نمونههایی از تقویمها و روزنامههای پیش از سال ۱۳۷۱ ارائه میشود که در آنها از تعبیر «شهادت حضرت زهرا(سلاماللهعلیها)» استفاده شده است. وجود این نمونهها نشان میدهد ادعای «در تمام تقویمهای پیش از سال ۱۳۷۱ فقط وفات نوشته میشد» درست نیست و نمیتوان یک یا چند تقویم را نماینده همه نشریات آن دوره دانست.
نمونههای تقویم و روزنامههای پیش از سال ۱۳۷۱:



۳. شهادت حضرت زهرا(س)؛ اعتقاد دیرینه شیعه به گواهی نویسندگان اهل سنت
برای شناخت قدمت یک باور، نوشته کسانی نیز اهمیت دارد که خود به آن اعتقاد ندارند، اما از وجود آن در میان شیعیان گزارش دادهاند. نویسندگان اهل سنت در قرون مختلف به اعتقاد شیعیان درباره ضربتخوردن حضرت زهرا(س) و شهادت حضرت محسن(ع) اشاره کردهاند.
نمونه اول: ضرار بن عمرو معتزلی، همعصر امام رضا(ع)
ضرار بن عمرو در کتاب خود مینویسد:
«و ان ابابکر و عمر ظلما و ضربا فاطمة بنت رسول الله حتی القت جنینا»
ترجمه: «همانا ابوبکر و عمر به حضرت زهرا ظلم کرده و او را چنان زدند که جنین خود را سقط کرد.»
اهمیت این گزارش در آن است که ضرار بن عمرو از عالمان معتزله در دوران امام رضا(علیهالسلام) بوده و این باور را در همان دوران گزارش میکند؛ بنابراین، قدمت آن به قرون نخستین اسلامی بازمیگردد.
نمونه دوم: قاضی عبدالجبار معتزلی (درگذشته ۴۱۵ق)
قاضی عبدالجبار در کتاب خود، درباره شیعیانی که برای حضرت زهرا(س) و فرزندشان عزاداری میکردند، مینویسد:
«… فيبكون على فاطمة و على ابنها المحسن الذي زعموا أن عمر قتله»
ترجمه: «برای حضرت فاطمه و فرزندش محسن، که به اعتقاد آنان عمر او را کشته است، گریه میکنند.»
این گزارش نشان میدهد که قاضی عبدالجبار از اعتقاد شیعیان به کشتهشدن حضرت محسن(ع) و عزاداری برای حضرت زهرا(س) آگاه بوده است.
نمونه سوم: ابنتیمیه (درگذشته ۷۲۸ق)
ابنتیمیه نیز هنگام گزارش دیدگاه گروهی از شیعیان مینویسد:
«ومنهم{ رافضة } من يقول إنهم بعجوا بطن فاطمة حتى أسقطت وهدموا سقف بيتها على من فيه»
ترجمه: «و از آنان [رافضیها] کسانی هستند که میگویند شکم حضرت فاطمه را شکافتند تا فرزندش را سقط کرد و سقف خانهاش را بر سر کسانی که در آن بودند، ویران کردند.»
این عبارت نشان میدهد که ابنتیمیه نیز در قرن هشتم هجری از اعتقاد شیعیان به ضربتخوردن حضرت زهرا(س) و سقط حضرت محسن(ع) آگاه بوده است.
۴. تصریحات علمای شیعه درباره شهادت حضرت زهرا(س)
در کنار گزارش نویسندگان اهل سنت، آثار علمای شیعه نیز در قرون مختلف به شهادت حضرت زهرا(س) و سقط حضرت محسن(ع) تصریح کردهاند. باهم دو نمونه را ببینیم.
نمونه اول: شیخ طوسی (درگذشته ۴۶۰ق)
شیخ طوسی در کتاب خود مینویسد:
«والمشهور الذي لا خلاف فيه بين الشيعة: أن عمر ضرب على بطنها حتى أسقطت فسمي السقط محسناً… ورواية الشيعة مستفيضة به، لا يختلفون في ذلك»
ترجمه: «آنچه مشهور است و هیچ اختلافی میان شیعه در آن نیست، این است که عمر بر شکم حضرت زهرا(س) زد تا جنینی را که در شکم داشتند سقط کردند و نام آن جنین محسن بود… و روایات شیعه در این زمینه مستفیض است و در آن اختلافی ندارند.»
این عبارت نشان میدهد که شیخ طوسی در قرن پنجم هجری، اعتقاد به ضربتخوردن حضرت زهرا(س) و سقط حضرت محسن(ع) را مشهور و بدون اختلاف میان شیعیان معرفی کرده است.
نمونه دوم: علامه محمدباقر مجلسی (درگذشته ۱۱۱۰ق)
علامه مجلسی در شرح روایتی درباره حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) مینویسد:
«إن هذا الخبر “إن فاطمة عليها السلام صديقة شهيدة” يدل على أن فاطمة صلوات الله عليها كانت شهيدة و هو من المتواترات … فضرب قنفذ غلام عمر الباب على بطن فاطمة عليها السلام فكسر جنبيها و أسقطت لذلك جنينا»
ترجمه: «این روایت که حضرت فاطمه(سلاماللهعلیها) صدیقه و شهیده هستند، دلالت میکند که ایشان به شهادت رسیدهاند و این مسئله از متواترات است… سپس قنفذ، غلام عمر، در را بر شکم حضرت زهرا(س) زد، پهلوهای ایشان را شکست و حضرت به همین سبب جنین خود را سقط کردند.»
این تصریح نیز نمونهای دیگر از ثبت اعتقاد به شهادت حضرت زهرا(س) و سقط حضرت محسن(ع) در آثار علمای شیعه، قرنها پیش از دوره معاصر است.
جمعبندی پاسخ شبهات فاطمیه
گزارش ضرار بن عمرو، قاضی عبدالجبار و ابنتیمیه از وجود اعتقاد به شهادت حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) و سقط حضرت محسن(ع) در قرون گذشته حکایت دارد. تصریحات شیخ طوسی و علامه مجلسی نیز نشان میدهد که این باور در آثار علمای شیعه قدمتی دیرینه دارد. بنابراین، درج عنوان «وفات» در برخی تقویمها نمیتواند دلیل بر تازهبودن اعتقاد به شهادت حضرت زهرا(س) باشد. برای داوری درباره این مسئله باید مجموعه شواهد تاریخی و روایی را بررسی کرد، نه اینکه صرفاً از یک عنوان تقویمی نتیجهای اعتقادی گرفت.
در پایان، از تلاش ارزشمند گروه مشکات هدایت در پرداختن به شبهات فاطمیه و روشنگری درباره جایگاه و مظلومیت حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) صمیمانه قدردانی میکنیم. امیدواریم این تلاشها در شناخت بیشتر فضائل آن حضرت و پاسخگویی مستدل به شبهات فاطمیه مؤثر باشد.